Design a site like this with WordPress.com
Get started

అమ్మ మాటలు, హార్వర్డ్‌ పాఠాల కంటే గొప్పవి!

కరోనా సమయంలో అమెరికా నుంచి ఇండియాకు విమాన సర్వీసులు నడిపినందుకు నేను చాలా మంది దీవెనలు నేను అందుకున్నాను. ఓ తల్లి… రవి నా కొడుకు అని దీవించారు! ఇప్పుడు మా అమ్మ లేరు కానీ అలాంటి దీవెనలు నాకు చాలా సంతోషం ఇస్తాయి. ఎందకంటే, నేను ఈ స్థాయికి రావడానికి కారణం మా అమ్మే! హార్వర్డ్‌ బిజినెస్‌ స్కూల్‌ వంటి పెద్ద సంస్థల్లో చదువుకోకపోయినా… మా అమ్మ, నాన్న నేర్పిన పాఠాలు చాలా విలువైనవని నేను నమ్ముతాను. అప్పట్లో మా అమ్మ, నా చేతిలో కొంత సొమ్ము పెట్టి నువ్వు నచ్చిన చదువు చదువుకో అనే  స్వేచ్ఛ, ప్రోత్సాహం ఇవ్వబట్టే ఈరోజు నేను ఈ స్థాయిలో ఉన్నాను.

ప్రభుత్వ హాస్టల్‌లో ఉండి చదువుకున్నా!

వరంగల్‌ కు 120 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న ఊరు మాది. అందులో ఓ 15 కి.మీ. అడవిలో నడిచి వెళ్లాలి. అలాంటి ప్రాంతం నుంచి నన్ను పంపడానికి, మా అమ్మ ఇచ్చిన ప్రోత్సాహమే కారణం! 11 ఏళ్ల వయస్సులో ఊరు వదిలి వరంగల్ నగరానికి వచ్చి ప్రభుత్వ హాస్టల్‌లో ఉండి ప్రభుత్వ పాఠశాలలో చదువుకున్నా. నేను చదువుకునేటప్పుడే… ట్యూషన్లు చెప్పి నా ఖర్చులకు సంపాదించుకున్నా! ఎలాగూ హాస్టల్‌ లోనే ఉంటున్నావు కదా, ఖర్చులు ఏముంటాయని డబ్బు ఇచ్చేవారు కాదు! అందుకే నా ఖర్చులు నేనే సంపాదించుకునేవాడిని.

అప్పట్లో పదో తరగతి పూర్తయితే ఎంప్లాయ్  మెంట్‌ ఎక్సేంజిలో పేరు నమోదు చేసుకునేవారు. అక్కడి నుంచి ఉద్యోగాలు వచ్చేవి. మానాన్న చాలా స్ట్రిక్టుగా ఉండేవారు. చదువైనా చదవాలి, పనైనా చేయాలి… ఖాళీగా ఉండొద్దని చెప్పేవారు! మాకు వ్యవసాయ భూములు కూడా ఉండేవి. మా ఊళ్లో కొందరు చదివినా ఉద్యోగాలు రాలేదు కాబట్టి మేం పనులకు వెళ్తే కూలీల ఖర్చు తగ్గుతుందని మా నాన్న అనేవారు. పిల్లలు అటు చదువుకూ.. ఇటు పనికీ పనికిరాకుండా పోతారేమో అన్న భయం ఆయనలో కనిపించేది. అది భయం కాదు జాగ్రత్త అని తర్వాత తెలుసుకున్నాను.

నా వ్యక్తిత్వం… నాన్న నేర్పిన పాఠం!

మా నాన్న వ్యసనాల గురించి మాటిమాటికీ హెచ్చరించేవారు. పేకాట, మద్యం లాంటి వ్యసనాలు.. మనిషిని బాగా ప్రభావితం చేస్తాయని చెప్పేవారు. వ్యక్తిత్వం చాలా ముఖ్యమని నాన్న అనేవారు. చెడు సావాహాలు మనిషిని పాడు చేస్తాయని ఆయన నమ్మకం. ఎప్పుడూ మంచి కోసమే పని చేయాలని చెప్పేవారు. ఆయన చాలా పట్టుదల మనిషి. చాలా ధైర్యస్తుడు. అప్పట్లోనే తన భూమి వివాదాల్లో హైకోర్టు వరకూ వెళ్లి వచ్చారు. రాజులా తినాలి, బంటులా పని చేయాలని చెప్పేవారు. ఆయన ఎలాంటి అనారోగ్యం లేకుండా 90 ఏళ్లు జీవించారు.

నాన్నకు నచ్చని అమెరికా జీవితం..

మా నాన్న కూడా బాగా చదువుకున్నారు. అప్పట్లో ఆయనకు ఉద్యోగం వచ్చినా, ఎవరి దగ్గరో ఎందుకు పని చేయాలంటూ మా తాతగారు నాన్నను ఉద్యోగం చేయవద్దన్నారట. నేను అమెరికాలో స్థిరపడటం చూసి నాన్న సంతోషించారు. ఒకసారి అమెరికాకు వచ్చారు కానీ ఇక్కడి జీవితం ఆయనకు అంతగా నచ్చలేదు. మేం చదివేటప్పుడు కూడా మానాన్న మా చదువుతో తప్పకుండా ఉపాధి దొరకాలి అనే వారు. అందుకే మేం ఉద్యోగాలిచ్చే చదువుల కోసం ప్రయత్నించాను.

అమెరికా… అవకాశాల స్వర్గం!

అమెరికా గురించి చాలా మందికి స్పష్టంగా తెలియదు. ఇక్కడ దాదాపు అందరూ పని చేస్తారు.. ఇక్కడ ఈ చదువు వచ్చిన వాళ్లే ఈ పని చేయాలని ఏమీ నిబంధన ఏమీ లేదు. చాలా మందికి ఈ విషయంలో అపోహలు ఉంటాయి. నేను సాఫ్ట్ వేర్  ద్వారా వెళ్లాను కదా… మా ఫీల్డులో చాలామంది సాఫ్ట్‌ వేర్ బ్యాక్‌ గ్రౌండ్‌లేని వారు కూడా పని చేస్తుంటారు. ఇక్కడ అలా అవకాశం ఇస్తారు. ఇది నిజంగానే గొప్ప విషయం.

మేం ఇంటర్‌లో 300 మందిలో కేవలం ఐదుగురమే పాసయ్యం. అప్పట్లో పదో తరగతిలోనూ చాలా తక్కువ మంది పాసయ్యారు. పది పాస్ కావడం అప్పట్లో గొప్ప విషయం. అలా చదువుకునే విషయంలోనే నేను చాలా స్ట్రగుల్‌ అయ్యాను. అందులో విజయం సాధించాను. ఆ తత్వం నాకు అమెరికాలోనూ ఉపయోగపడింది. నాకు ఇంజినీరింగ్ లో డిగ్రీ లేకపోయినా ఈ తత్వం నాకు సవాళ్లు ఎదుర్కోవడంలో బాగా ఉపయోగపడింది. అనేక ఏళ్ల పాటు ప్రాక్టీసు చేయడం వల్ల పర్‌ ఫెక్షన్‌ వచ్చింది. తెలుగు మీడియం నుంచి వచ్చినా ఆంగ్లంపై పట్టు సాధించాను. ఇంటర్, డిగ్రీలో ఇంగ్లీష్‌ బాగా చదివాను.. పట్టు సాధించాను. అప్పట్లోనే నేను ఇతరులకు కూడా ఇంగ్లీషు ఇతరులకు బోధించేవాడిని. ఇది నావల్ల కాదు అని ఎప్పుడూ భావించే వాడిని కాదు. ఆ దృక్పధం నాకు బాగా తోడ్పడింది.

అప్పుడే చాలా కష్టం అనుభవించా…

ఇక్కడ కరోనా సమయంలో ఫ్లయిట్ సర్వీస్‌ ప్రాజెక్టు చేసినప్పుడు కూడా ఈ తత్వం నాకు తోడ్పడింది. ఏదైనా ఒక పని చేసేటప్పుడు చాలా ఎక్కువ ఆలోచిస్తా. నేను నిర్ణయం తీసుకోవడంలో చాలా నెమ్మదిగా ఉంటా. కానీ ఒక్కసారి నిర్ణయం తీసుకుంటే మాత్రం దాన్ని సాధించేవరకూ వదిలిపెట్టను. అమెరికా నుంచి ఇండియాకు విమాన సర్వీసులు నడిపే విషయంలో నేను చాలా సవాళ్లు ఎదుర్కొన్నా. అసలు ఈ ఫ్లయిట్‌ సర్వీసుల గురించి నాకు ఏమీ తెలియదు. అయినా భారతీయులకు సేవ చేయాలనే ఆలోచనతోనే దీనిపై దృష్టి సారించా. కరోనా సమయంలో ఇండియా వచ్చేందుకు ఒక్కో ఫ్లయిట్‌కు 300 సీట్లు ఉంటే 30 వేల మంది అప్లయ్ చేసుకున్నారు. ఆ సమయంలో నాకు ఉన్న పరిచయాల ద్వారా చాలా కష్టపడి ఈ ఫ్లయిట్ ప్రాజెక్టు విజయవంతంగా పూర్తి చేశా.

మూడు టైమ్‌జోన్లలో ఒకేసారి పని చేశా

ఇండియా, అమెరికా విమాన సంస్థలు ఆపరేషన్లకు సిద్ధంగా లేని సమయంలో మిడిల్ ఈస్ట్ నుంచి సేవలు అందించాను. అమెరికా ఎంబసీలో 30 వేల మంది రిజిస్టర్ చేసుకుంటే, నా వద్ద 2వేల మంది రిజిస్టర్ చేసుకున్నారు. ఎంతో ఒత్తిడి అధిగమించి ఈ ప్రాజెక్టు విజయవంతం చేయడం నా జీవితంలోనే అత్యంత సంతృప్తినిచ్చింది. నేను జీవితంలో ఎక్కువగా కష్టపడింది ఈ ప్రాజెక్టులోనే.

ప్రస్తుతం నేను ప్రథమ్ సంస్థతో కలసి పని చేస్తున్నాను. అది విద్యారంగంలో సేవ చేస్తున్న సంస్థ. మరో ఆంట్రపెన్యువర్ సంస్థలోనూ సభ్యుడిగా ఉన్నాను. ఇలాంటి కార్యక్రమాల ద్వారా యువతకు సాయం చేయాలన్నదే నా అభిలాష. 2018లో ఇవాంకా (నాటి అమెరికా అధ్యక్షుని కుమార్తె) బృందంలో సభ్యుడిగా అతిథిగా అడుగు పెట్టడం చాలా సంతృప్తి ఇచ్చింది.

స్మార్ట్‌ఫోనే అత్యుత్తమ ఆయుధం..

ఇప్పుడు స్మార్ట్ ఫోన్‌ యువత చేతిలో ఉంది. దాంతోనే ఏదైనా చేయొచ్చు. నైపుణ్యాలు ఎక్కడైనా ఒక్కటే. ఇంగ్లిష్ రానంత మాత్రాన మనం వెనుకబడిపోవాల్సిన అవసరం లేదు. ఓ చైనా బిజినెస్‌ మెన్‌ ఇంగ్లిష్‌ రాకుండానే అమెరికాలో మిలియన్ డాలర్ల వ్యాపారం చేస్తున్నాడు. కాబట్టి, భాషతో పని లేదు. మనమీద మనకు నమ్మకం ఉంటే చాలు. మీకు ఉన్న స్కిల్‌పై ఆధాపడండి చాలు. పెద్దగా ఆలోచించండి… మీరు ఎదగండి… నలుగురికి ఉపాధి కల్పించండి!

అల వచ్చినప్పుడు తల వంచుకోవాలి

ఎప్పుడైనా నా కథని రాయల్సి వస్తే సక్సెస్‌ స్టోరీ కాకుండా నా ఫెయిల్యూర్‌ స్టోరీ రాద్దామనుకుంటాను. ఎందుకంటే విజయం… పొగరును అలవాటు చేస్తుంది. మన విజయాన్ని  అవతలివారు గుర్తించడం లేదన్న అసంతృప్తిని కూడా ఇస్తుంది. నిజమైన జీవితం ఎన్నో పాఠాలు నేర్పిస్తుంది కాబట్టే… నాకు జీవితకథలు చదవడం అంటే చాలా ఇష్టం. నిష్కర్షగా రాసిన జీవితకథలు ఎంతో నేర్పిస్తాయి. ఆదిభట్ల నారాయణదాసు జీవితకథనే తీసుకోండి. అన్ని కళల సమాహారం అయిన హరికథ ప్రక్రియకు పితామహుడే అయినా.. ఎంతో నిజాయితీగా తన జీవితకథను రాశారు. డైరీల వల్ల కూడా మన జీవితాన్ని నేరుగా చూసే అవకాశం ఉంటుంది కాబట్టి నాకు డైరీ రాయడం అన్నా ఇష్టమే!

మాస్కు వెయ్యొద్దు మనసు మీద!

తల్లి కడుపులోంచి బయటకు వస్తూనే ఎవడూ, నేను దుర్మార్గుడిని అనుకుంటూ రాడు! మనుషులందరూ మంచివాళ్లే.  కానీ ఇప్పటి పిల్లల్లో క్రమశిక్షణ తగ్గిపోతోంది. తెలివితేటలు అంటే అగ్ని. అది ఒకరికి వెలుగు కావచ్చు, మరొకరికి మంట కావచ్చు. ఆ విచక్షణ కోసం గురువు అవసరం ఉంటుంది. గురువు… మనలో ఉండే అజ్ఞానాన్ని తొలగించేసి, జ్ఞానాన్ని వెలిగిస్తాడు. ఈరోజుల్లో సమాజం ఇంత అస్తవ్యస్తంగా ఉండటానికి కారణం సరైన గురువు లేకపోవడమే!

ఇప్పటి పిల్లలను మార్కులు సంపాదించే యంత్రాలుగా తీర్చిదిద్దుతున్నారు. అప్పట్లో మాకు అన్ని సబ్జక్టులూ కలిపి 90 వస్తే పండుగ చేసుకునేవాళ్లం. ఇప్పుడు 90 వచ్చినా అసంతృప్తి! పిల్లలకు తక్కువ మార్కులు వచ్చినంత మాత్రాన వాళ్లని తక్కువ అంచనా వేయడానికి లేదు. పిల్లవాడికి చదువు పట్ల అభిలాష అంతగా లేకపోవచ్చు. కానీ తనలో ఏ నైపుణ్యం ఉందో గ్రహించే ప్రయత్నం చేయాలి. నాకు ఇతర దేశాల్లో నచ్చిన అంశం ఏమిటంటే… అక్కడ చదువుతో పాటు లలిత కళలు, ఆటల పట్ల కూడా తగినంత ప్రోత్సాహం ఉంటుంది. ఆటల వల్ల వ్యాయామంతో పాటు క్రీడాస్ఫూర్తి అలవడుతుంది. ఇప్పుడు అంతా గెలుపు గురించే చెబుతున్నారు. కానీ ఓడిపోతే ఏం భయపడక్కర్లేదని ఎవరూ చెప్పడం లేదు. గెలుపు నీకు ఏదన్నా బహుమతిని మాత్రమే ఇస్తుంది. కానీ ఓటమి ఆలోచింపచేస్తుంది. కాబట్టి ఓటమి నీ గురువు. దాన్ని హ్యాండిల్‌ చేయడం పిల్లవాడికి నేర్పండి చాలు.

ఆత్మహత్య మహాపాపం!

ఒక మనిషి తను బతకండం కంటే చావడమే మేలు అనే స్థితికి చేరుకున్నాడంటే… వాళ్లు ఎంతగా బాధపడి ఉంటారు. మానసికంగా ఎంత క్షోభను అనుభవించి ఉంటారు. అందుకే కుంగుబాటులో ఉన్నవాడిని గమనించుకోవడం మన బాధ్యత. అలాంటి స్థితిలో ఉన్నవాడి భుజం మీద చేసి నీకు నేనున్నాను అని భరోసా ఇవ్వగలిగితే చాలు. అందుకే నేను ఆత్మహత్య ప్రయత్నం గురించి KEY అనే నాటిక రాశాను. అందరూ ఊహించేదానికంటే భిన్నంగా… అందులో చావు పాత్రను చాలా అందంగా తీర్చిదిద్దాను. వెయ్యిచావుల కన్నా ఓ బతుకు గొప్పది అని ఆ చావుతోనే చెప్పించాను. ఆ నాటిక చూసి ఓ వ్యక్తి నాకు ఫోన్‌ చేశాడు- ‘నేను ఈ ఉగాదికి చనిపోవాలని నిశ్చయించుకున్నాను. కానీ మొన్న మీ నాటకం చూశాక, చనిపోవాలనే ఆలోచనను విరమించుకున్నాను’ అని.

రచయితగా ఎందుకు మారానంటే!

మా గురువుగారు ఓ మాట చెప్పేవారు. మనం చేసే పనుల్లో ఒకటి జాబ్‌ శాటిస్‌ ఫాక్షన్‌ ఇస్తే మరొకటి జేబు శాటిస్‌ ఫాక్షన్‌ ఇవ్వాలి అని. రచయితగా చేసిన పనిలో తృప్తి లభించేది. కానీ ఓ పాతికేళ్ల నాడు మా కాలంలో రచయిత అంటే కరివేపాకులా చూసేవారు. మాకు ఓ కాగితాల బొత్తి, కలం ఇచ్చేవారు… కానీ డబ్బు మాత్రం ఇచ్చేవాళ్లు కాదు. నాకు దేవుడిలాంటి రాళ్లపల్లిగారు ఏ లోటూ రాకుండా చూసుకునేవారు కాబట్టి సినిమా కష్టాలు దాటుకుని నిలదొక్కుకోగలిగాను. ఆర్థికంగా నిలదొక్కుకోవడానికి నటుడిగా అవకాశాలు అందిపుచ్చుకున్నాను.

స్త్రీ

మా ఇంట్లో ఏడుగురు అన్నదమ్ములం. కాబట్టి ఆడపిల్లల విలువ మాకు తెలుసు. ఆడపిల్లలంటే దేవతలతో సమానం. అందుకే ఆమధ్య ఓ దుస్సంఘటన జరిగినప్పుడు… ‘ఆ దుర్మార్గులకు ఉరిశిక్ష పడేవరకూ నిరసనగా నేను నల్లచొక్కానే వేసుకుంటాను’ అని శపథం చేశాను. ఆ ఉరి పడిన రోజే వాటిని తీసేశాను. నేను 50కి పైగా సినిమాల్లో డైలాగులు రాశాను కానీ ఎక్కడా ఓ ద్వందార్థం రాయలేదు. వాళ్లని ఎప్పుడూ ఉదాత్తంగానే చూపించే ప్రయత్నం చేశాను. ‘ఆడవారు లేకపోతే నేను లేను’ అనే భావనే నా దృష్టిలో సమానత్వం. సాక్షాత్తు శివుడైనా సరే శక్తి లేకపోతే చలనం ఉండదు అన్నాడు ఆదిశంకరుడు. అందుకే… స్త్రీని గౌరవించాలి. పురుషుడిని ఆరాధించాలి!

ఓ అవసరం మాత్రమే!

పరిణామక్రమంలో సోషల్‌ మీడియో ఒక అవసరం. నాగరికత నిప్పు నుంచి ఎదిగింది… దాంతోనే జంతువులను భయపెట్టాడు. వాటిని కాల్చుకు తిన్నాడు. ఆనిప్పులో తను కూడా కాలాడు. ఆ నిప్పులాగే సోషల్‌ మీడియాను కూడా వాడుకోవాలి. అత్తరులా పూసుకోవాలంతే! ఆ మాటకు వస్తే దేనికీ కూడా అతిగా చలించిపోకూడదు. తామరాకు మీద నీటిబొట్టులాగా attached detachment ఉండేవాడే సుఖజీవి.

ఓ నిరంతర యుద్ధం

ఓ సమయంలో నేను స్క్రిప్ట్‌ రాస్తున్నప్పుడు, నన్ను అన్న మాటలకి వచ్చిన కన్నీళ్లతో నేను రాసిన అక్షరాలే చెరిగిపోయాయి. మనం అందరం జీవితంలో ఇలాంటి అనుభవాలు చూశాము. ఏడ్చాం, కన్నీరు తుడుచుకున్నాం. ప్రపంచం నిరంతర యుద్ధం. సమాజం నిరంతర యుద్ధం. నిరంతరం నీలో ఒక భారతం జరుగుతోంది. మన మనసే అర్జునుడు, కృష్ణుడు బుద్ధి, పంచపాండవులు పంచేంద్రియాలు, అనంతమైన కోరికలే కౌరవులు. అటు వెళ్లకుండా నియంత్రించుకోవడమే విజయం. సాధన చేస్తేనే అది సాధ్యమవుతుంది.

మంచితనం పంచుకుంటూ…

మనలో ఎన్నో బలహీనతలు ఉంటాయి. సాటివారితో ప్రవర్తించేందుకు ఎంతో లౌక్యాన్ని ఉపయోగిస్తాం. చాలాసార్లు అన్యాయాన్ని ఎదుర్కొనే అవకాశం ఉండి కూడా భయపడి ఊరుకుంటాం. కనీసం చిన్నచిన్న పనులైనా నిజాయితీగా ప్రవర్తించే ప్రయత్నం చేయాలి కదా! సాటి మనిషి పట్ల కరుణతో మెలగాలి కదా! ఈ ప్రపంచంలో అందమైన కళ్లేవి అని అడిగిన ఆదిశంకరుడు… ‘ఏ కళ్లు కరుణను వర్షిస్తాయో అవే అందమైన కళ్లు’ అని చెబుతాడు. ఆ కరుణను నీ పిల్లలతో మొదలుపెట్టు. మనిషి స్వతహాగా మంచివాడు అని నిరూపించడానికి కరోనా ఓ సందర్భంగా మారింది. ఇది కొనసాగాలి.

కొన్ని మాటలు…

# కళాకారుడు నిత్య యవ్వనుడు. దీర్ఘాయువు.

# అసంతృప్తితో ఉండటం… ఓ మెట్టుఎదగడానికి అవకాశం.

# బిడ్డల పెంపకంలో తండ్రిది ఎప్పుడూ బ్యాక్‌ స్టేజే. కాబట్టి… రాసేది మగవారే అయినా తల్లి గురించే ఎక్కువగా రాస్తుంటారు. అందుకనే నాకు ఆయన గురించి చెప్పే అవకాశం వచ్చినప్పుడు ‘నాన్న ఎందుకో వెనకబడ్డాడు’ అనే కవితను చదివాను.

#కష్టం వచ్చినప్పుడు దాన్ని కాచుకోవాలి అందుకే ఓ చోట నేను ‘అల వచ్చినప్పుడు తల వంచుకోవాలి’ అని రాశాను.

https://www.facebook.com/TALRadioTelugu/videos/1755252007946593/

ప్రశ్నలు మీవే… జవాబులూ మీవే!

జీవితం అంటే మనల్ని మనం తెలుసుకోవడమే… ఎప్పటికప్పుడు మనల్ని మనం మెరుగుపరుచుకుంటూ పోవడమే! విజయం అంటే సాధికారికంగా నలుగురితో పంచుకోగలిగేది. నేను సంతోషంగా ఉంటే… ఆ సంతోషం మా అమ్మ కళ్లలో ప్రతిఫలిస్తుంది. ఇతరులకు వాళ్ల జీవితాలకు అర్థం వాళ్లు కనుగొనేలా చేయడం నా జీవితానికి అర్థంగా భావిస్తాను. ఇతరులకు వాళ్ల జీవితానందాన్ని కనుగొనేలా చేయడం… ఆ మార్గంలో వాళ్లకు ఎదురయ్యే ఇబ్బందులను అధిగమించేలా చేయడం… నా జీవిత లక్ష్యంగా భావిస్తాను. జీవితంలో సాధ్యమైనంతగా ఎక్కువ మందిని ప్రభావితం చేయాలని భావిస్తాను. చాలామందిలో అపరిమితమైన శక్తులు ఉంటాయి. ఆ విషయాలను వాళ్లు గుర్తించడంలో సాయపడాలి. అలా చేయడం ద్వారా నేను ఈ సమాజానికి మేలు చేసిన వాడినవుతాను.

పుస్తకాలే మార్గదర్శకులు

నేను ఓ పుస్తకాల పురుగుని. అసలు పుస్తకాలు లేకపోతే… నేను లేను! చరిత్ర, సైన్స్, సోషల్… ఇలా అన్నిరకాల పుస్తకాల మీదా నాకు ఆసక్తి ఉండేది. ఎన్నో తెలుసుకోవాలని ఉండేది. నా అదృష్టం ఏమిటంటే, ఇంట్లో అందరూ నన్ను పుస్తకపఠనం దిశగా ప్రోత్సహించారు. ప్రతి సందర్భానికీ నాకు పుస్తకాలు బహుమతిగా ఇచ్చేవారు. చందమామ, టింకిల్, అమర్‌ చిత్రకథ వంటి పుస్తకాలు చిన్నతనంలోనే నా వ్యక్తిత్వంపై ఓ ముద్ర వేశాయి. తల్లిదండ్రులు, ఇరుగుపొరుగు, పాఠశాల, పుస్తకాలు… ఇవే కదా మనల్ని ప్రభావితం చేసేవి. చిన్నప్పుడు చదివిన వివేకానంద, భగత్ సింగ్ లాంటి వారి జీవిత చరిత్రలు నా మనసులో నిలిచిపోయి ఉంటాయనుకుంటాను. నాకు రుద్రవీణలోని ‘తరలిరాద తనే వసంతం… తన దరికిరాని వనాల కోసం’ పాట చాలా ఇష్టం. ఈ పాట పాడితే తాతగారు నాకు చాక్లెట్ బహుమతిగా ఇచ్చేవారు. ఈ పాటకు పియానో వాయించేందుకు కూడా ప్రయత్నించాను.

నాన్నలా మాట్లాడాలని…

నేను సిటీ కుర్రాణ్ని కాదు. ఐదో తరగతి వరకూ నా బాల్యం మహబూబ్‌ నగర్, నిజామాబాద్ వంటి పట్టణాల్లోనే గడిచింది. ఆ తర్వాత హైదరాబాదుకు వచ్చాం. అయినా నా పట్నాల్లో బాల్యం నాపై చాలా ప్రభావం చూపించింది. అప్పట్లో తల్లిదండ్రులే కాదు, కాలనీ కాలనీ అంతా ఓ కుటుంబంలో ఉండేవాళ్లం. మా నాన్న నాగభూషణరావు ఆరోగ్యశాఖలో పని చేసేవారు. ఆయన తన ఉద్యోగంలో చాలా దూకుడుగా ఉండేవారు. నేను ఇంట్రావర్టుని. ఆయన్ను చూసి… ఇంతగా ఎలా ఆకట్టుకునేలా మాట్లాడతారా అని ఆశ్చర్యపోయేవాడిని! మానాన్న చాలా కవితాత్మకంగా మాట్లాడేవారు. మా అమ్మ కూడా నన్ను ప్రోత్సహించేవారు. మా నాన్న ప్రభావం నాపై చాలా ఉంటుందనుకుంటున్నాను. నా ఈ ఉన్నతిని ఆయన చూడలేకపోయినా.. ఇప్పటికీ ఆయన నాతో ఉన్నారనే భావిస్తాను.

ప్రశ్నలు మీవే…జావాబులూ మీవే!

నా రిఫ్లెక్షన్స్ అనే పుస్తకం… మనతో మనం ఎలా ఉండాలో చెబుతుంది. మనతో మనం నిజాయితీగా ఉంటూ, అలాగే ప్రపంచంతోనూ ఉండాల్సిన అవసరాన్ని ఈ పుస్తకంలో వివరించాను. సెల్ఫ్ డిస్కవరీ అనేది చాలా అవసరం. మనకు ఏం కావాలో క్లారిటీ లేనప్పుడు… ఊరికే ఎవరి కారణంగానో పరుగులు పెడుతుంటాం. అందుకే అసలు మనకు ఏం కావాలో మనం తేల్చుకోవాలి. అప్పుడే దానికి అనుగుణంగా అన్నీ జరుగుతాయి. ముందు ఈ విషయమై స్పష్టత అవసరం. ప్రతి ఒకరూ ఏదో ఒక సమయంలో అసలు నేనేంటి అని వెనక్కి తిరిగి ఆలోచించుకుంటారు. ఈ రియలైజేషన్ ఎంత త్వరగా వస్తే, ఎంత ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు వస్తే… అంత మంచిది. ఎంత ఆలస్యం అయితే… అన్ని అవాంతరాలు ఎదురయ్యే ప్రమాదం ఉంటుంది. ఎందుకంటే, ఆలస్యమైన కొద్దీ మనకు అనేక బంధాలు, బాధ్యతలు వచ్చేస్తాయి. అవి అడ్డుగోడలయ్యే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే మీరు కచ్చితంగా అసలు నేనెవర్ని అని ప్రశ్నించుకోవాలి. ఏ విలువల కోసం మీరు బతకదలచుకున్నారో ప్రశ్నించుకోవాలి. ఈ అంశాలన్నీ ఓ కాగితం మీద రాసుకుంటే మనకు ఓ క్లారిటీ వస్తుంది.

మెరుగ్గా మార్చే ప్రతి ఒక్కరూ మార్గదర్శే!

మెంటరింగ్ అనేది మన ఇంట్లో మొదలవుతుంటుంది. మన చుట్టూ ఉన్నవాళ్లను చూసే మనం అలా కావాలని అనుకుంటుంటాం. కానీ పుస్తకాలు చదవడం వల్ల… ఇంట్లో వాళ్లు, ఇరుగు పొరుగే కాకుండా ప్రపంచంలోని వ్యక్తులంతా మన మార్గదక్శకులు అవుతారు. మొదట మనం చదవడం నేర్చుకుంటే… ఆ తర్వాత నేర్చుకోవడం కోసం చదవవచ్చు. చాలా మంది ఫస్ట్ పార్ట్ చేసి సెకండ్ పార్ట్ వదిలేస్తారు. నా జీవితంలో నా కుటుంబ సభ్యులతో పాటు నేను చదివిన పుస్తకాల రచయితలందరినీ నా మెంటార్లుగానే భావిస్తాను. నేను వివేకానంద పుస్తకాలు బాగా చదివేవాడిని. ఎంతగా అంటే… ఒక దశలో అదో వ్యసనంగా మారిపోయింది.

వేల జీవితాలు మార్చేయవచ్చు!

ఇంజినీరింగ్ పూర్తయ్యాక, కంప్యూటర్ సైన్స్ లో డిగ్రీ పూర్తయ్యాక…  జిరాక్స్ సంస్థలో పని చేశాను. మోటరోలా సంస్థ కోసం జీరాక్స్ లో ఇంటర్న్‌ షిప్‌ చేశాను. ఇలా ప్రపంచ స్థాయి సంస్థల్లో పని చేయడం వల్ల దృక్పథం పెరిగింది. నేను జిరాక్స్ లో నెంబర్ వన్ ఉద్యోగిగా అవార్డు కూడా అందుకున్నాను. ఓ మంచి వంట నేర్చుకున్నాక, అనేక హోటళ్లలో రకరకాలు వండాలంటే… ఉన్న ఒకే ఒక్క అవకాశం ఆంట్రప్రెన్యూర్షిప్. చాలామంది తమకు ఉన్న ఉద్యోగాలతో భద్రతగా ఫీలవుతారు. సెటిల్ అవుతారు. కానీ నాలాంటి కొందరికి సాహసాలే ఇష్టం. సరైన ఆలోచనా తీరుతో ఇలాంటి సాహసాలు చేస్తే మంచి ఫలితాలు ఉంటాయి.

అత్యంత ఆనందకరమైన రోజు

ఒక కంపెనీలో పని చేసి, ప్రాథమిక విషయాలన్నీ నేర్చుకుని, పునాదులు సరిగ్గా పడిన తరవాత… వ్యాపారవేత్తగా మారాను. 2004లో నా ఆంట్రపెన్యూవర్షిప్ మొదలైంది. అడొసిస్ నా మొదటి కంపెనీ. ఇప్పుడు ఆ సంస్థ ఏడాదికి బిలియన్ల లావాదేవీలు సాగిస్తోంది. అలాంటి ఎన్నో కంపెనీలు ప్రారంభించాను. వాటి ద్వారా వేల మంది జీవితాలను తాకగలిగాను. నేను స్థాపించిన సంస్థల ద్వారా ఉన్నత స్థాయికి వెళ్లిన కుర్రాళ్ల తల్లిదండ్రులను కలవడం నా జీవితంలో అత్యంత ఆనందకరమై రోజు. మిమ్మల్ని కలిశాక మా పిల్లల జీవితాలు పూర్తిగా మారిపోయాయని వాళ్లు చెబుతుంటే చాలా ఆనందం అనిపించింది.

Personal and Professional Lives

బౌద్ధ సాహిత్యంలో ఓ వాక్యం ఉంటుంది… ప్రతిదీ ప్రవహిస్తుంది అని! జీవితంలోనూ అంతే. జీవితంలో గడ్డు పరిస్థితి వచ్చినప్పుడు ఈ సమయమూ వెళ్లిపోతుంది అని గుర్తు చేసుకుంటాను. సంతోషకరమైన సమయాల్లోనూ దీన్ని గుర్తుచేసుకుంటాను. మూడ్ బాగా లేకపోతే.. లాంగ్‌ డ్రైవ్‌ కి వెళ్తాను. పెయింటింగ్స్ వేసుకుంటాను. ఇలాంటి వాటి ద్వారా నా మూడ్ బాగవుతుంది. పని, జీవితం బ్యాలెన్స్‌ చేయడం ఎలా అని చాలామంది ఆలోచిస్తారు. వాస్తవానికి పని, పర్సనల్ లైఫ్ అంటూ వేరుగా ఉండవు. మీరు ఉద్యోగంలో ఓ విజయం సాధిస్తే, దాని ప్రభావం పర్సనల్ లైఫ్ పైనా ఉంటుంది. మీరు ఉద్యోగం నుంచి ఆనందంగా ఇంటికెళ్తే, ఇంటి దగ్గరా ఆనందం కొనసాగుతుంది. అలాగే ఇంటి నుంచి ఆనందంగా ఆఫీసుకు వెళ్తే, అక్కడా ఆ మూడ్ కొనసాగుతుంది. అందుకే రెండింటినీ వేరు చేయలేం. అదో నిరంతర ప్రక్రియ. జీవితంలో వర్క్ అనేది ఓ భాగంగా తీసుకోవాలి.

వాళ్ల నుంచే నేర్చుకుంటున్నా

నా భార్య శిరీష. నేను చేసిన ప్రతి కంపెనీలోనూ, ప్రతి పనిలోనూ తను ఉంది. మేం ఇంజినీరింగ్ కలిసే చేశాం. ఆంట్రపెన్యుర్షిప్ కూడా కలిసే చేశాం. మా పిల్లలు మా ఇద్దరిలో స్నేహితులనూ చూసి ఉంటారు, భార్యాభర్తలనూ చూసి ఉంటారు. నా భార్య చాలా సహృదయురాలు. ఆమె నా జీవితంలో అంతులేని సానుకూలత నింపింది. నేను చేసిన ప్రయాణాలన్నీ, ఆమె సపోర్ట్ లేకపోతే సాధ్యమయ్యేవే కాదు. మా పెద్దబ్బాయి ధనుష్ పది చదువుతున్నాడు. తనకు రోబోటిక్స్ అంటే ఇష్టం. చిన్నవాడు అంకుశ్, సైంటిఫిక్ గై. లాజికల్‌ గా ఆలోచిస్తాడు. వాళ్లిద్దరూ నా మెంటార్స్ కూడా! వాళ్లు నాకు జీవితంలో ఆనందంగా ఎలా ఉండాలో నేర్పుతున్నారు.

ఒక వేణువై వినిపించెను

నా చిన్నతనం అంతా శ్రీకాకుళం జిల్లాలో తులగాం అనే ఊరిలో గడిచింది. నాన్నగారు పౌరాణిక ఆర్టిస్టు… చంద్రశేఖర నాయుడు గారు. ఆయన నుంచే నాకు సంగీతం అబ్బింది. ఆయనతో కలిసి నాటకాలు వేసేవారం. వాటిలో భాగంగా సంగీతాన్ని కూడా నిభాయించాల్సి వచ్చేది. అలా నాటకాలు, సంగీతంలో కెరీర్‌ ప్రారంభం అయింది. కానీ సినిమాల్లో పాడాలనే ఆశ మాత్రం అప్పట్లో ఉండేది కాదు. నేను పాడేది విని, అందరూ మెచ్చుకుంటూ ఉంటే ఇంకా బాగా పాడాలి అనుకునేవాడిని. అంతే! మా చిన్నాన్న కూడా సురభిలో ఉండేవారు కాబట్టి ఆయన ప్రభావం కూడా నా మీద చాలా ఉండేది.

చదువు పూర్తయి ఉద్యోగంలో చేరాక కూడా సామాజిక నాటకాలు వేసేవారం. ఆ సమయంలో లీలారాణి అనే నటితో కలిసి ఎన్నో నాటకాల్లో నటించాను. మా జిల్లా మొత్తానికీ స్టేజి మీద పాటలు పాడటం మొదలుపెట్టింది మేమే. వాటిని పుస్తకాలుగా కూడా రిలీజ్ చేసేవారు. ఏ ఊళ్లో చూసినా, అవి విపరీతంగా అమ్ముడుపోయేవి!

ఓసారి ఏదో నాటకంలో, ఓ బాధాకరమైన పాట పాడుతూ ఉంటే, బండారు చిట్టిబాబు అనే గొప్ప హార్మోనిస్టు విన్నారు. నా గాత్రం నచ్చి నన్ను తన బృందంలో చేర్చుకున్నారు. నేను ప్రత్యేకించి ఘంటసాలగారి పాటలను ఎక్కువగా పాడేవాడిని. నేను ఆయన పాటలు పాడుతుంటే మంచి స్పందన వచ్చేది. ఎక్కడ అలాంటి కార్యక్రమం నిర్వహించినా వేల మంది వచ్చేవారు.

తొలి అవకాశం!

నేను ఓ పాటల పోటీలో పాల్గొన్నప్పుడు, దానికి కె.వి.మహదేవన్‌, బాలుగార్లు న్యాయనిర్ణేతలుగా వచ్చారు. ఆ పోటీలో నాకు మొదటి బహుమతి రావడంతో నేను బాగానే పాడుతున్నాను అనే ధైర్యం, ఆశ కలిగాయి. పైగా మహదేవన్‌ గారు ఎప్పుడైనా మద్రాసుకు వస్తే నన్ను కలవమని చెప్పి వెళ్లారు. ఆ ధైర్యంతోనే చెన్నైకి వెళ్లి అవకాశాల కోసం ప్రయత్నించాను. పండంటి కాపురంలో తొలి పాట పాడే అవకాశం వచ్చినప్పుడు… ఘంటసాల, సుశీల, బాలు గార్లతో పాటు నా పేరు పడటం చూసి పొంగిపోయాను.

అదేసమయంలో ఓసారి చంద్రమోహన్‌ గారి ఇంట్లో పాటలు పాడుతుంటూ… అటునుంచి వెళ్తున్న నవత కృష్టంరాజు గారు విని తన ఆఫీసుకు పిలిపించారు. ఒక ట్యూన్‌ ఇచ్చి దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గారి దగ్గరకు పంపారు. ఆయన దగ్గర కూర్చుని పాట రాయించుకుంటే… ‘నువ్వు నాతో ఒక మంచి పాట రాయించావు కాబట్టి నేను నీకో మంచి పాటను ఇస్తాను’ అని చెప్పడమే కాకుండా కె.వి.మహదేవన్‌ గారికి నన్ను సిఫార్సు చేశారు. అలా క్రమంగా నాకు అవకాశాలు రావడం మొదలయ్యాయి. అలాగని నా ప్రయాణం అంత తేలికగా జరగలేదు. ఘంటసాల, బాలు గార్లు బాగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్న సమయంలో సినీరంగంలోకి ప్రవేశించాను కాబట్టి… నిలదొక్కుకోవడం చాలా కష్టమైపోయింది.

అదృష్టవశాత్తు నేను పాడిన పాటలు తక్కువే అయినా… అన్నీ కూడా మంచి హిట్‌ అయ్యాయి. ‘ఒక వేణువు వినిపించెను’ లాంటి మంచి పాటలెన్నో పాడే అవకాశం వచ్చింది. ఒక వేణువు పాట పాడేటప్పుడు మ్యూజిక్‌ డైరక్టర్‌ వెంకటేష్‌ గారు ‘ఇది నీ జీవితమే మార్చేస్తుంది’ అని చెబితే నమ్మలేదు కానీ నిజంగానే అది నాకు చాలా మంచి పేరు తీసుకువచ్చింది.

మొదట్లో నా మీద ఘంటసాల గారి ప్రభావం బాగా ఉండేది. ఆ విషయం గమనించిన సంగీత దర్శకుడు సత్యం గారు ‘ఆయనను అనుకరించకుండా… నా సొంత గొంతుకలో ప్రయత్నించమని’ సూచించారు. అప్పటి నుంచి నా సొంత బాణీలో పాడే ప్రయత్నం చేశాను. దాంతో మరిన్ని అవకాశాలు వచ్చాయి! చక్రవర్తి గారు నాతో ఎన్నో పాటలు పాడించారు. మరీ ముఖ్యంగా మురళిమోహన్‌ కు నాతో పాడించేవారు. అలాగే బాలుగారు నేను కలిసి ఎన్నో పాటలు పాడాం! అప్పట్లో ఇద్దరూ కలిసి పాడే ద్విగళ గీతాలు వచ్చినప్పుడు… తప్పకుండా వాటిని నేను బాలు గారు కలిసి పాడేవారం.

స్వరమాధురి

నేను అక్కడక్కడా పాడుతూ ఉన్న సమయంలో స్థిరంగా నిలదొక్కుకోవడానికి ఏదో ఒకటి చేయాలనే ఉద్దేశంతో ఆర్కెస్ట్రా ప్రారంభించాను. ఆర్కెస్ట్రా స్థాపన వెనకాల మేము ఆర్థికంగా బలపడాలనే ఆలోచనే కాదు, కొత్త తరాన్ని ప్రోత్సహించాలనే లక్ష్యం కూడా ఉంది. మేం పడ్డ బాధలు వారు పడకూడదన్నది మా తపన. అలా మద్రాసుకు ఎవరు కొత్త గాయకులు వచ్చినా, నా దగ్గరకే చేరుకునేవారు. నా దగ్గర సాధన చేయడం, అవకాశం వచ్చినప్పుడల్లా కచేరీలు చేయడం… అక్కడి నుంచి అవకాశాలు అందుకోవడం జరిగేది. అలా నా ఆర్కెస్ట్రాలో పాడినవారు చాలామంది గొప్పవారయ్యారు.

నా అర్కెస్ట్రా తరఫున ఇప్పటికి ఏడు వేలకు పైగా కార్యక్రమాలు చేశాను. కొన్ని వందలమంది గాయకులు, కళాకారులు మా దగ్గర పనిచేశారు అని గర్వంగా చెప్పుకుంటాను. అంతేకాదు! అభిరుచి ఉన్నవారు స్వయంగా పాడుకునేందుకు, కేవలం బాణీలు మాత్రమే నేపధ్యంలో వినిపించేలా ‘పాడాలని ఉంటే పాడుకోండి’ పేరుతో ట్రాక్స్‌ తో సీడీలు విడుదల చేశాము.

1991 విశాఖపట్నంలో నా 3,000 వ కార్యక్రమం చేసినప్పుడు… ఆటా షికాగోలో కార్యక్రమం చేయమంటూ ఆహ్వానం వచ్చింది. ఆ తర్వాత చాలాసార్లు వెళ్లాను. కొన్నాళ్లకు తానా వాళ్లూ కూడా ప్రముఖ గాయకులు సుశీల, లీల, జిక్కి, మాధవపెద్ది వంటి పెద్దలందరితో ఒక కార్యక్రమం చేయాలనుకున్నారు. ఒకే కార్యక్రమం అనుకుని బయల్దేరిన మేము అసాధారణమైన స్పందన రావడంతో హుస్టన్‌, డల్లాస్, వాషింగ్టన్‌ వంటి ప్రాంతాలన్నింటినీ చుట్టుముడుతూ 30 రోజుల పాటు 30 కార్యక్రమాలు చేశాము.

డబ్బిండ్‌ డైరక్టర్‌!

నేరుగా గాంధీ నెంబరు రెండవ వీధి వంటి చిత్రాలకు సంగీత దర్శకత్వం చేయడమే కాకుండా… హిందీ, తమిళం, మలయాళం వంటి భాషల నుంచి అనువాదమైన నూరు వరకు చిత్రాలకు సంగీత నిర్వహణ చేశాను. హమ్‌ ఆప్‌ కే హై కౌన్‌, హమ్‌ సాథ్‌ సాథ్‌ హై లాంటి ఎన్నో అనువాద చిత్రాలకు పనిచేశాను.

నేను నేర్చుకున్నది!

అప్పట్లో పాట ముందే రాశాక స్వరకల్పన జరిగేది. కె.వి. మహదేవన్‌ గారు అలా చేసేవారు కాబట్టి, మూగమనసులు లాంటి మనసుకు హత్తుకుపోయే పాటలు అందించారు. తనకు భాష రాకపోయినా సరే… భావం తెలుసుకుని మరీ ట్యూన్‌ కట్టేవారు. సంగీత ప్రపంచంలో మహామహుల దగ్గర నేను నేర్చుకున్నది ఏమిటంటే… క్రమశిక్షణతో ఉండాలి, అందుకున్న పాటను సాధన చేయాలి, దాన్ని సొంతం చేసుకోవాలి, శృతిబద్ధంగా పాడాలి. స్టేజి మీద పాడటం వల్ల కూడా చాలా విషయాలు తెలుస్తాయి. ఒక పాట మన చేతికి వచ్చినప్పుడు దాన్ని రచయిత ఏ భావంతో రాశాడు, దర్శకుడు ఏ సందర్భంలో దాన్ని ఉపయోగిస్తున్నాడు అని తెలుసుకుని పాడితే ఎవరైనా మంచి గాయకులు కావచ్చు.

కొన్ని స్వరాలు రికార్డింగుకు నప్పవు. అందరూ గాయకులుగా కీర్తిని గడించలేరు. పైగా ఇప్పుడు వందలాది మంది గాయకులు వచ్చేశారు. వారితో పోటీపడి ఒకటీ, అరా అవకాశాలు దక్కించుకుంటే సరిపోదు. కాబట్టి ఇతర వ్యాపకాలను కొనసాగిస్తూనే ఈ రంగంలో రాణించే ప్రయత్నం చేయాలి. ఈ రంగంలో అపజయాలు రావడం, అవకాశాలు చేజారడం చాలా సహజం. అలాంటి అనుభవాలు ప్రతి ఒక్కరికీ వస్తాయి. వాటిని చాలా తేలికగా తీసుకోగలగాలి!

Software to Songs – కిట్టు విస్సాప్రగడ

అమ్మమ్మ చూపిన పాటల బాట..

చిన్నప్పటి నుంచి నాకు పాటలంటే చాలా ఇష్టం. మా అమ్మమ్మ రోజుకో కథ చెప్పిపడుకోబెట్టేది. పిల్లలు కథ చెపితే ఊ కొట్టి నిద్రపోయేవారు. కానీ నేను అలా కాదు… ఇంకా చెప్పు, ఇంకా చెప్పు అనేవాడిని. అప్పుడు అమ్మమ్మ ఆ కథను ఓ పాటలా పాడి వినిపించేది. అది నాకు బాగా నచ్చేది. అప్పటి నుంచి నేను కూడా కథలను పాటల్లా చెప్పేందుకు ప్రయత్నించేవాడిని. ఇది నాకు చాలా సరదాగా ఉండేది.. అలా పాటలపై ప్రేమ పుట్టింది.

సైకిల్‌పై పాటల ప్రయాణం.

ఇంజినీరింగ్ అమలాపురంలో చదివాను. అప్పుడు 8 కి. మీ సైకిల్‌ పైనే వెళ్లే వాడిని. దారిలో అలసట తెలియకుండా సొంతంగా పాటలు సృష్టించుకుని, పాడుకుంటూ వెళ్లే వాడిని. అప్పుడే అనుకున్నాను… పాట మనకు ఇష్టం కదా! దాన్నే బతుకు తెరువుగా ఎందుకు ఎంచుకోకూడదు అని! చిన్నప్పటి నుంచి మా ఊళ్లో వాతావరణం కూడా అలా ఉండేది. గుడిలో పాటలు వస్తుండేవి, పొలాల్లో కూడా పనులు చేసేవారు పాటలు పాడుకునేవారు.  అవి కూడా నాకు స్ఫూర్తి నిచ్చాయి.

నా జీవితాన్ని మార్చిన సిరివెన్నెల పాట

నాకు చిన్నప్పటి నుంచి బయాలజీ అంటే ఇష్టం. డాక్టర్ అవ్వాలని ఉండేది. నాన్నేమో అంత డబ్బు పెట్టలేనని చెప్పారు. అందుకే నన్ను ఇంటర్‌ ఎంపీసీలో చేర్చారు. అది నాకు అంత ఆసక్తిగా ఉండేది కాదు. ఇంటర్‌లో ఉన్నప్పుడు సిరివెన్నెల గారి పాట ‘ఎప్పుడూ ఒప్పుకోవద్దురా ఓటమి’ అనే పాట విన్నా. ఆ పాట నన్ను చాలా కదిలించింది. ఆ పాట విన్న రోజు నాకు నిద్ర పట్టలేదు. అప్పటి వరకూ నాకు పాట అంటే, ఏదో ఇష్టం కొద్ది పాడుకునేదే అన్న ఆలోచన ఉండేది. కానీ ఓ పాట కొందరి మనస్సులను మారుస్తుందని ఆ రోజు నేను గ్రహించా! ఆ పాట విన్న తర్వాత పాటలు రాయడమే నా భవిష్యత్‌ అవుతుందన్న ఆలోచన వచ్చింది. అప్పటి నుంచి రాయడాన్ని మరింత బాగా ఇష్టపడ్డాను.

నా జీవితంలో ‘జోష్‌’ వచ్చింది

ఇంజినీరింగ్‌లో ఉన్నప్పుడు రూ.150 లతో ఓ షార్ట్ ఫిల్మ్‌ తీశాను. దాన్ని అనేక పోటీలకు పంపాను. అది అన్ని పోటీల్లోనూ మొదటి బహుమతులు గెలుచుకుంది. దాంతో నామీద నాకు నమ్మకం వచ్చింది. నాలో కూడా విషయం ఉందని నేను నమ్మడం ప్రారంభించాను. సినిమాను ఓ కేరీర్‌గా తీసుకోవచ్చని అనిపించింది. నేను విశాఖలో ఇంజినీరింగ్ ఫైనలియర్‌లో ఉన్నప్పుడు జోష్ సినిమా విడుదలైంది. ఆ సినిమా ప్రమోషన్ కోసం టీమ్ విశాఖ వచ్చింది. మా స్నేహితులు వెళ్తుంటే నేనూ వెళ్లాను. అక్కడ సినిమాలపై ఆసక్తి ఉన్నవాళ్లు మాట్లాడొచ్చు అన్నారు. నేను స్టేజ్‌పైకి వెళ్లాను. అదే వేదికపై దిల్ రాజు, వాసువర్మ ఉన్నారని నాకు తెలియదు. విశాఖ తరహాలోనే రాష్ట్రవ్యాప్తంగా జోష్ టీమ్ పోటీలు నిర్వహించింది. అన్ని చోట్ల బాగా మాట్లాడిన వారిని హైదరాబాద్ పిలిపిస్తామన్నారు. వాళ్లు అన్నట్టుగానే రాష్ట్రవ్యాప్తంగా బాగా మాట్లాడిన 80 మందిని హైదరాబాద్ పిలిపించారు. అందులో నేనూ ఉన్నా. ఆ 80 మందికి మళ్లీ పోటీలు నిర్వహించి నాతో పాటు ఐదుగురిని సెలక్ట్ చేశారు. ఒక్కొక్కరికి లక్ష రూపాయల నగదు బహుమతి కూడా ఇచ్చారు. అప్పుడే మీలో ఏదైనా టాలెంట్ ఉంటే చెప్పొచ్చన్నారు. నేను నా పాటలు చూపించాను. అది చూసి దర్శకుడు ఆశ్చర్యపోయారు. ఓ సినిమా పాటల రచయతకు ఉండాల్సిన లక్షణాలు అన్నీ ఉన్నాయని మెచ్చుకున్నారు. సినీ పరిశ్రమకు వస్తే మంచి పాటల రచయితవు అవుతావని స్టేజీపైనే అందరి ముందు చెప్పారు. అది నా ధైర్యాన్ని మరింత పెంచింది.

గూగుల్‌కు గుడ్‌బై.. పాటలకు సైసై..

ఇంజినీరింగ్‌ పూర్తయ్యాక ఓ రెండేళ్లు గూగుల్ సంస్థలో పని చేశాను.. కానీ.. పాటల రచయిత కావాలన్న కోరిక కుదురుగా ఉండనివ్వలేదు. మా నాన్నకు ఫోన్ చేసి మాట్లాడాను. ఆయన నీ మనస్సుకు నచ్చిన పని చేయమన్నారు. 40-50 ఏళ్లు వచ్చాక నేను అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అని భవిష్యత్తులో అనుకోకూడదు. నీకు నచ్చింది చెయ్యి అన్నారు. ఎవరిపైనా ఆధారపడకుండా నీ కాళ్లపై నువ్వు నిలబడేలా ఏ పనైనా సరే చేయమన్నారు. కాకపోతే… నన్ను డబ్బు అడగొద్దు. ఎవరినీ మోసం చేయొద్దు అంటూ షరతులు పెట్టారు! 2012 మే 11 న గూగుల్ వదలాలని నిర్ణయించుకున్నా. ఉద్యోగంలో సంపాదించిన సొమ్ము, పీఎఫ్‌ సొమ్ము అన్నీ బ్యాంక్ అకౌంట్‌లో వేసుకుని. కచ్చితంగా నెలకు ఇంతే ఖర్చు చేయాలని నిర్ణయించుకుని నా లక్ష్య సాధనవైపు అడుగులు వేశా.

విజయమే లక్ష్యం కాదు… ప్రయాణం ముఖ్యం!

జీవితంలో ఎప్పుడూ విజయాన్నే లక్ష్యంగా చేసుకుని ముందుకు వెళ్లకూడదు. మనం చేస్తున్న పనిని మనం ఎంత బాగా ఆనందిస్తున్నామనేది ముఖ్యం. ఓ రైతు ఆకాశాన్ని నమ్ముకుని భూమిలో విత్తనాలు వేస్తాడు. వర్షం కురవకపోతే, దానిపైకి రాళ్లు విసరలేడు కదా. అలా విసిరితే అవి తిరిగి తనపైనే పడతాయి. అందుకే. మళ్లీ వర్షం వచ్చే వరకూ ఎదురు చూడటమే రైతు పని. వర్షాన్ని నమ్ముకుని ముందుకు సాగడమే. అలాగే మనం కూడా మనలోని శక్తిని నమ్ముకుని ముందుకు సాగడమే. విజయం ప్రయాణంలో ఓ మజిలీ మాత్రమే. ఓ వ్యక్తి తనపై నమ్మకం పెట్టుకుని పని చేస్తుంటే, తనలో ఎంత సత్తా ఉందనేది తనకే తెలిసిపోతుంటుంది. ప్రతి వ్యక్తికి స్వీయ మదింపు చాలా అవసరం. అదే సమయంలో మన చేసే ప్రయత్నాల్లో చిత్తశుద్ధి లేకపోతే, అది ఫలించదు. స్వీయ మధింపు, చిత్తశుద్ధి లేకపోతే విజయం సాధించలేం. వనరులు లేకపోవడం కూడా కొంతమందికి సమస్యగా మారుతుంది. కానీ ఎక్కడో ఓ చోట జీవితం మనకు ఓ అవకాశం ఇస్తుంది.

ఆ రోడ్డు ప్రమాదం నా దృక్పథం మార్చింది..

ఓ సినిమాకు పాటలు రాశాక నిర్మాత డబ్బులిస్తాను షూటింగ్‌ స్పాట్‌కు రమ్మన్నారు. అప్పుడు నా జేబులో కేవలం పాతిక రూపాయలే ఉన్నాయి. షూటింగ్ దగ్గరకు వెళ్లి సాయంత్రం వరకూ ఎదరుచూశా. నాకు డబ్బు ఇవ్వకుండానే నిర్మాత చెప్పా పెట్టకుండా వెళ్లిపోయారు. ఆ విషయం తెలిసి చాలా కోపం వచ్చింది. తిరిగి రూమ్‌కు వెళ్దామని బస్టాప్‌కు నడుచుకుంటూ వస్తున్నా. సరిగ్గా టికెట్‌కు సరిపడా మాత్రమే డబ్బులున్నాయి.. ఇంతలో కాలి చెప్పు తెగింది. నాకు జీవితంపై చాలా నిస్పృహ కలిగింది.

అదే సమయంలో నా ముందు వెళ్తున్న ఓ బైక్‌ను లారీ గుద్దేసింది.. బైక్‌ మీద భార్య, భర్త, ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు. భర్త, ఓ కొడుకు అక్కడికక్కడే చనిపోయారు. భార్య కాలు విరిగింది. చిన్నబాబు గుక్కపట్టి ఏడుస్తున్నాడు. ఆ మహిళ అలాంటి సమయంలోనూ ఆ చిన్నబాబుకు పాలు పట్టించింది. ఆ దృశ్యం నాకు జీవితాన్ని కొత్తగా పరిచయం చేసింది. ఆమె జీవితం పావుగంటలోనే తలకిందులైంది. అయినా నిబ్బరంగానే ఉంది. ఆమెకు వేరే ఆప్షన్‌ లేదు. కానీ నాకు చాలా ఉన్నాయి కదా అనిపించింది. మనం విజయం సాధించినప్పుడు మనకన్నా పై వాళ్లతో పోల్చుకోవాలి. కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు మనకన్నా కింద వాళ్లతో పోల్చుకోవాలి!

నా మిత్రులే నాకు కొండంత ఆస్తి

నాకు మునిపల్లి మహర్షి, అభిషేక్ మహర్షి అనే ఇద్దరు క్లోజ్ ఫ్రెండ్స్ ఉన్నారు. మునిపల్లి మహర్షి 8వ తరగతి నుంచి నా క్లాస్‌మేట్‌. టీసీఎస్‌లో జాబ్‌ చేసేవాడు. నేను ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్నప్పుడు నాకు భరోసా ఇచ్చాడు. నువ్వు సినీరంగంలో స్థిరపడేవరకూ నేను నెలకు రూ. 5000 ఇస్తాను. కావాలంటే నువ్వు విజయం సాధించాక ఆ మొత్తం వెనక్కు ఇవ్వు అని చెప్పాడు. ఉచితంగా ఇస్తే నేను తీసుకోనని వాడికి తెలుసు. ఇక అభిషేక్‌ మహర్షితో రూమ్‌ లో ఉన్నప్పుడు నాకు తెలియకుండానే నా జేబులో రోజూ ఓ వంద రూపాయల నోటు పెట్టేవాడు. ఆ తర్వాత వాడు నన్ను వాళ్ల ఇంటికి తీసుకెళ్లాడు. ఓ మూడేళ్లు నేను వాళ్ల ఇంట్లోనే పేయింగ్‌ గెస్ట్‌లా ఉన్నా. నేను అక్కడ ఉన్నప్పుడే గుర్తింపు రావడం మొదలైంది. నాకు సినిమా ఆఫర్లు బాగా వచ్చాయి. ఇలాంటి మిత్రుల వల్లే నేను ఈ స్థాయిలో ఉన్నా. జీవితంలో డబ్బు ఉండటం ప్రధానం కాదు. మంచి మిత్రులు ఉండటం కూడా చాలా ముఖ్యం.

నిర్మాతకు కావాల్సింది రాసినవాడే గొప్ప రచయిత..

సినీరంగంలో నేను చాలా గొప్పగా రాశాననుకున్న పాటలు కూడా చాలాసార్లు తిరస్కరించేవారు. ఇది కాదు మాకు కావాల్సింది అనే వారు. ఆ తర్వాత ఎందుకిలా జరగుతుందా అని ఆలోచిస్తే అసలు విషయం అర్థమైంది. నిర్మాతకు తన కథకు తగిన స్థాయిలో రచయిత రాయాలి. అంతకు మించి అద్భుతంగా రాసినా ఉపయోగం ఉండదు. ఇల్లు కావాలంటే ఇల్లే కట్టుకోవాలి. తాజ్‌మహాల్‌ కాదు. మనకు ఓ బల్ల కావాలనుకుంటే కార్పెంటర్ బల్లే చేయాలి. అంతే కానీ కళాఖండం చేసి ఇది బాగానే ఉంది కదా వాడుకో అంటే వాడుకుంటామా! ఇదీ అంతే. ఈ విషయం గ్రహిస్తే తిరస్కరించబడ్డామనే ఫీలింగ్ ఉండదు.

నువ్వు మాట్లాడొద్దు.. నీ పనే మాట్లాడాలి..  

సినీరంగంలో మీ పనే మట్లాడుతుంది. అన్ని విషయాలు, రూమర్లు పట్టించుకోవద్దు. ఎన్నో జరగుతుంటాయి, ఎన్నో అంటారు. అవి ఏవీ పట్టించుకోవద్దు! సినీరంగంలో సముద్రంలో నూనె బొట్టులా ఉండాలి. ఎంత సైలంట్ గా  ఉంటే అంత బావుంటుంది. నాకు పనే దేవుడు అనుకున్నవాడే సినీరంగంలో నిలదొక్కుకుంటాడు. జీవితంలో మనం అనుకున్నది ఎప్పుడూ కాదు. ఫలితాన్ని ఊహించుకుంటూ పని చేయకూడదు. ఫలితం అది రావాల్సిందే. ఎంత గొప్పగా ప్లాన్ చేసుకున్నా, అది జరగదు. కాబట్టి ఫెయిల్యూర్‌కు సిద్దపడి ఉండాలి!

అలాంటి పాట రాయాలని ఉంది

సినీ రంగంలోకి రావాలంటే ఫైనాన్సియల్ బ్యాకప్ ఉండాలి. రెండు, మూడు ఏళ్లకు సరిపడా ఆర్థిక వనరులు ఉంటే ధైర్యంగా ఉండొచ్చు. ఇలా ఉంటే ధైర్యంగా ప్రయత్నాలు చేయవచ్చు. నా తల్లిదండ్రులు నన్ను తలచుకుంటే… మంచి కొడుకునే కన్నాం అని ఫీలవ్వాలి.  అదే నా లక్ష్యం. ఇక పాటల విషయానికి వస్తే, ఎప్పటికైనా ఓ మంచి ఓ జోలపాట రాయాలని ఉంది. అది వింటే అన్ని కష్టాలు మర్చిపోయి నిద్రపోయేలా, పాట రాయాలని ఉంది.

జీవితాన్ని మార్చేసే మండి సార్‌ కబుర్లు

నేను తెలంగాణలో పుట్టిన తెలుగు బిడ్డను. పాతికేళ్లుగా ముంబయిలోని వర్శిటీలో ప్రొఫెసర్‌గా పని చేస్తున్నాను. నేను మండి అనే పద్దతిని ప్రవేశపెట్టాను. ఏ విద్యార్థి అయినా తాను నేర్చుకున్న చదువును తానే అమ్ముకోవడమే ఈ మండి విధానం. నువ్వు నేర్చుకున్నది అమ్ముకో, నిన్ను నువ్వు నమ్ముకో… అనే పద్దతి ఇందులో ప్రధానం.  20 ఏళ్ల నుంచి 10 వేల విద్యార్థులకు ఈ విధానం నేర్పాను. క్రమంగా పిల్లలు నన్ను మండి సర్… మండి సర్ అని పిలవడం ప్రారంభించారు. అలా పేరు నాకు స్థిరపడిపోయింది. అలాగే నన్ను అంగడి సర్, సంత సర్, బజార్‌ సర్ అంటుంటారు!

చదువును నేర్చుకోవాలి, నేర్చుకున్న చదువును వినియోగించాలి, దాని నుంచి విలువను వెలికితీయాలి. అప్పుడే చదువు సార్థకం అవుతుంది. చదువుకున్న విషయం నిరూపణ అవుతుంది. విద్యావిధానంలో… స్వావలంబన తీసుకురావడం, విలువ సృష్టి అనేది చాలా అవసరం! ప్రస్తుత విద్యావిధానంలో ఇది లోపించింది. ఇది ప్రవేశ పెడితే, మన విద్యార్థులు సమాజానికి చాలా ఉపయోగపడతారు.

ఉద్యోగం అడగటం కాదు.. ఇచ్చే స్థాయికి చేరాలి

నేను ప్రస్తుతం తెలంగాణ ఎకాడమీ ఫర్‌ స్కిల్ అండ్‌ ట్రైనింగ్‌ సంస్థతో కలసి పని చేస్తున్నాను. దాదాపు వెయ్యి మంది విద్యార్థులను ఒకటి, రెండు రోజులు అసలైన మార్కెట్‌లో ప్రవేశపెట్టి… వారు నేర్చుకున్న విషయాలను నిరూపించి సంపాదించడం ఎలా అనేది చూపిస్తున్నాం. దీని వల్ల విద్యార్థులు స్టార్టప్‌ లు రూపొందించేందుకు ముందుకు వస్తారు. స్టార్టప్‌ లు వస్తే, ఉద్యోగం కోసం ఎదురు చూసేవాళ్లుగా కాకుండా ఉద్యోగాలు ఇచ్చే వాళ్లుగా వారు ఎదుగుతారు..

మరో కీలక విషయం! వస్తువును తయారు చేశాక అమ్మడం కంటే, వస్తువు తయారు చేయకముందే దాన్ని అమ్మడం నేర్చుకోవాలి. ఇది నేర్పించాలి. ఒక జర్నలిస్టుకు పేపర్‌, పత్రిక అమ్మడం వస్తే… అప్పుడు పేపర్, పత్రిక పెట్టి అమ్మే స్థాయికి చేరుకుంటాడు.. ఇది అంకురాలకు చాలా ముఖ్యమైన విషయం. ఇప్పటి వరకూ అమ్మడం మొదటి మెట్టుగా అంకురాలను ప్రారంభించలేదు. తెలంగాణ అకాడమీ ఆ పని చేస్తోంది.

అమ్మడం అన్నది ఎవరో కొంత మంది మాత్రమే చేస్తారని మన సమాజంలో భావిస్తుంటారు. ఇది చాలా తప్పుడు అభిప్రాయం. అమ్మడం అనేది చాలా సహజమైన ప్రక్రియ. అందుకే పిల్లలకు అమ్మడం నేర్పాలి. నేను పాఠశాల విద్యార్థులకు గాంధీ గారి జీవిత చరిత్ర పుస్తకాలు అమ్మించాను. దీని వల్ల ఆ పిల్లవాడు గాంధీగారి జీవిత చరిత్ర గురించి తెలుసుకుంటాడు. అప్పుడే అమ్మగలుగుతాడు. దీనివల్ల ఓ మంచి పుస్తకం పది మందికి చేరుతుంది. పిల్లవాడు కూడా జ్ఞానం పొందుతాడు. పుస్తకం అమ్మకం ద్వారా సంపాదించుకుంటాడు. ఇలా ఎన్నో లాభాలు పొందుతాడు!

అమ్మడంతో ఎనో లాభాలు

అమ్మడం వల్ల చాలా విషయాలు తెలుస్తాయి. మార్కెట్ అంటే ఏంటో తెలుస్తుంది. లోక జ్ఞానం వస్తుంది. మేము ఈ పుస్తకాలు (గాంధి జీవిత చరిత్ర) ఐదు లక్షల వరకూ అమ్మాం. ప్రతి పుస్తకం అమ్మకం సమయంలో చాలా సంభాషణ జరిగింది. విద్యార్థికి లోకజ్ఞానం వస్తుంది. ఇలాగే ఖాదీ ఉత్పత్తులు వంటి కూడా అమ్మించవచ్చు. ఇలాంటివి విద్యావిధానంలో కూడా పెట్టాలి. విద్యార్థులతో ఇలాంటి ఉత్పత్తులు అమ్మించి, దానికి మార్కులు ఇవ్వాలి. దీని ద్వారా జాతీయ భావం కూడా పెరుగుతుంది. ఇలా విద్యార్థులతో అమ్మించాలి. ఇలాంటి అమ్మకం ద్వారా రోజుకో వంద రూపాయలు సంపాదించుకున్నా ఏడాదికి 36 వేలు సంపాదించుకుంటారు. స్వావలంబన సాధిస్తారు. ముందు ముందు వీళ్లే స్టార్టప్‌ లు పెడతారు. నలుగురికీ ఉద్యోగాలు ఇచ్చే స్థాయికి చేరతారు. లైఫ్‌ స్కిల్స్ నేర్చుకుంటారు. ఇలాంటి ఉత్పత్తులు మాదగ్గర కొన్ని వందలు ఉన్నాయి.

ఇలా విద్యార్థులతో వస్తువులు అమ్మిస్తే.. కొందరు తల్లిదండ్రులు అడ్డు వచ్చే అవకాశం ఉంది. కానీ దీన్ని విద్యావిధానంలో భాగంగా చేస్తే ఎవరూ అడ్డు చెప్పరు. ప్రభుత్వమే ఉద్యోగాలు ఇచ్చే వారుగా విద్యార్థులను తయారు చేయమంటోంది. అందుకే, విద్యావిధానంలో దీన్ని భాగం చేయాలి. దీని ఫలితాలు చూస్తే ఎవరూ అలాంటి ప్రశ్నలు వేయరు. ప్రస్తుతం మన విద్యావ్యవస్థలో విద్యార్థులు కొన్ని కంపెనీలకు ఉద్యోగులుగా మారేందుకు అనువుగా ఉన్నాయి. విద్యార్థులు ఉద్యోగులయ్యాక ఆయా సంస్థలకు పనిచేసి పెడతారు. ఆయా సంస్థలు డబ్బు సంపాదించుకుంటాయి. ఇలా కొందరు మాత్రమే ధనవంతులుగా మారుతున్నారు. కొందరి చేతిలోనే సంపద కేంద్రీకృతం అవుతోంది. చాలా మంది కేవలం ఉద్యోగులుగా మిగిలిపోతున్నారు. కానీ ఇలాంటి విధానాల వల్ల విద్యార్థులు ఉద్యోగులుగా కాకుండా సొంత సంస్థలు ఏర్పాటు దిశగా ఆలోచిస్తారు. స్టార్టప్‌ల గురించి ఆలోచిస్తారు. తాము యజమానులుగా ఎదుగుతారు. నలుగురికి ఉద్యోగాలు ఇచ్చే స్థాయికి వెళ్తారు. దీని వల్ల సంపద కూడా కేంద్రీకృతం కాదు. అది దేశానికి చాలా అవసరం.

ఇది గాంధీ చూపిన బాట

మన దేశంలో దాదాపు 20 కోట్ల మంది వరకూ విద్యార్థులు ఉన్నారు. మరో 20 కోట్ల మంది విద్యాసంస్థలకు అవతల ఉన్నారు. వీరంతా ఇలా అమ్మడం ప్రారంభిస్తే, చాలా మార్పు వస్తుంది. దీన్ని విద్యావిధానంలో భాగం చేయాలి. ఇదే నేను యూనివర్శిటీలకు కూడా విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాను. విద్యార్థులకు సంపాదించడం నేర్పండి. ఇది నేను చెప్పడం లేదు. కేంద్ర ప్రభుత్వమే చెబుతోంది. స్టార్టప్‌ లు పెట్టించేవారిగా ప్రోత్సహించాలని కేంద్రం చెబుతోంది. ఇంటర్, డిగ్రీ, ఇంజినీరింగ్‌ ఇలా విద్యార్థులను సంపద సృష్టించేవారుగా మార్చాలి.

ఇది నేను చెప్పడం లేదు.. మహాత్మాగాంధీ 90 ఏళ్ల క్రితమే చెప్పారు. టూవార్డ్స్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ అని ఆయన నిరూపించిచూశారు. ఆయన విద్యార్థులతో ఇది చేయించారు. మహాత్మాగాంధీ నిరూపణ లేకుండా ఏదీ రాయరు. ఈ స్వావలంబన అనేది సత్యం, అహింసా మార్గంలో ఇది చాలా ముఖ్యం. ఈ అమ్మడం అనే ప్రక్రియను చాలా సజావుగా ప్రారంభించాలి. జాతీయ భావం పెంచే ఉత్పత్తులతో ప్రారంభిస్తే మంచి ఆరంభం ఉంటుంది.

ఇప్పటి వరకూ నేను 10 వేల మందికి ఈ విధానం నేర్పాను. నా ద్వారా ఇప్పటి వరకూ 1000 మంది విద్యార్థులు స్వయం ఉపాధి మార్గాలు ఎంచుకున్నారు. నేను వేసుకున్న టీషర్టు నా శిష్యుడి కంపెనీలో తయారైందే. నాకు బహుమతిగా ఇచ్చాడు. మరో విద్యార్థి ఎనీ టైమ్ డ్రైవర్‌ అనే యాప్ రూపొందించాడు. డ్రైవర్లను తయారు చేసి అందుబాటులో ఉంచాడు.. నలుగురికి ఉపాధి కల్పిస్తున్నాడు. మనకు మహిళా డ్రైవర్ల కొరత ఉంది. అలాంటి ఎన్నో సమస్యలకు పరిష్కారాలు చూపించాలి.

వ్యాపారం అంటే దోచుకోవడం కాదు.. 

మన సమాజంలో వ్యాపారం అంటే  ఓ చెడు అభిప్రాయం ఉంది. వ్యాపారం అంటే దోచుకోవడం అంటారు. పూర్వకాలం నుంచి ఉన్న మన అనుభవాలు కూడా అలాంటి అభిప్రాయాలు కలిగించాయి. కానీ ఈరోజుల్లో వ్యాపారం అంటే దోపిడీ కాదు… సౌకర్యాలు అందించడం, సౌకర్యం అందిస్తూ ఉపాధి పొందడం! వ్యాపారం చాలా విలువలతో కూడింది. అలాగే వ్యాపారం అనగానే నష్టాలు వస్తాయని భయపడతారు. వ్యాపారం గురించి తెలుసుకుని అత్యాశకు పోకుండా చేస్తే వ్యాపారంలో నష్టాలు రావు. ఏ పద్దతితో ఎలా చేయాలో తెలుసుకుని వ్యాపారం చేయాలి. ఓ కారును 30 నుంచి 60 కి.మీ వేగంతో పోతే ప్రమాదాలు జరగవు. కానీ 150 నుంచి 300 కి.మీ వేగంతో వెళ్లే ప్రమాదం కాదని చెప్పగలమా! ప్రమాదం వచ్చిందని బాధపడటం భావ్యమా? ఇదీ అంతే!

మనం చివరకు పిన్నీసులను కూడా విదేశాల నుంచి కొనుక్కుంటున్నాం. ఇది మారాలి! మన వస్తువులు మనమే తయారు చేసుకోగలగాలి. అమ్మగలగాలి. ముందు మన దృక్పథం మారాలి. మనం వేరే వాళ్లపై ఆధారపడాల్సిన పనిలేదు. చదువుకున్న వాళ్లు ఆ చదువు నుంచే సంపాదించాలి. మరో విషయం ప్రతి ఒక్కరూ చదువు కోవాలి. చదువుకోని వాడు మన పక్కన ఉంటే మన పక్కన ఆపద ఉన్నట్టే.

నిత్య సైనికుడు… భువనచంద్ర

నేను తమ్మిలేరు నదికి ఇవతల ఉండే కృష్ణాజిల్లాలో పుట్టాను. ఆ నదికి ఆవల పశ్చిమగోదావరి చింతలపూడిలో పెరిగాను. శ్రీకాకుళం, హైదరాబాదుల్లో చదువుకున్నాను. ఇక సైనికుడిగా మారాక… దేశమే నాదయ్యింది. నేను 18 ఏళ్లు వైమానిక దళంలో పనిచేశాను. ఒక దళంలో ఉండే ఆరు వందల మందీ ఒక్క కమాండుకి కచ్చితంగా పనిచేసేంత క్రమశిక్షణ మాకు అందించారు. మిలట్రీలో నేర్పే తొలి విషయం ఇదే! అందుకే ప్రతి దేశంలో… ఆరోగ్యవంతుడైన ప్రతి యువకుడినీ కనీసం అయిదేళ్లు మిలట్రీలో ఉంచాలి అనే నిబంధన తీసుకురావలన్నది నా కోరిక.

నేను సైన్యంలో ఉండగానే 1971 పాకిస్తాన్‌ యుద్ధం మొదలైంది. ఆ సమయంలో మేము ఎక్కడికి వెళ్లినా, జనం వచ్చి ఆశీర్వదించేవారు. ఆ ప్రేమ అంతా చూసిన తర్వాత లక్షసార్లు జన్మించినా సైనికుడిగానే పుట్టాలి, సైనికుడిగానే చనిపోవాలి అనిపించింది. ఆ యుద్ధంలో నాకు ఆరు మెడల్స్ వచ్చాయి. సినిమా రచయితగా నాకు డబ్బు, పేరు వచ్చినా… నాకేమాత్రం గర్వంగా లేదు. కానీ ఓ సైనికుడిని అని చెప్పుకోవడానికి చాలా గర్వంగా ఉంటుంది!

నేను పాల్గొన్న యుద్ధం, చిట్టచివరి మానవ యుద్ధం. అప్పట్లో సాంకేతికత అంతగా అభివృద్ధి చెందకపోవడంతో… కాల్బలం కాల్బలంతో, వైమానిక దళం వైమానిక దళంతో తలపడింది. యుద్ధం ఎప్పుడూ దేశాల మధ్యో, మతాల మధ్యో, కులాల మధ్యో జరుగుతుంది అనుకుని పొరపాటు పడతాం. ఆఖరికి భార్యాభర్తల మధ్య జరిగే యుద్ధం కూడా అహంకారం వల్లే జరుగుతుంది. రామరావణ, కౌరవపాండవ యుద్ధాలు కూడా ఇందుకు సాక్ష్యాలే. కాబట్టి యుద్ధాన్ని ఆపాలంటే మనిషి తన అహంకారాన్ని తగ్గించుకోవాల్సిందే!

మారుపేరుతో రచయితగా!

నా చిన్నతనం నుంచి పోస్టర్ల మీద నా పేరు రాసుకునేవాడిన. ఎవరైనా పెద్దయ్యాక ఏం చేస్తావు అంటే సినిమాల్లో చేరడానికి మద్రాసుకి వెళ్లిపోతాను, అని చెబితే మద్రాసు పిచ్చోడు అని పిలవడం మొదలుపెట్టారు. మిలట్రీ నుంచి వచ్చిన రెండు నెలల తర్వాతే ఓఎన్‌జీసీలో చేరే అవకాశం వచ్చింది. కానీ సినిమాల్లో పనిచేయాలనే నా కోరికను తీర్చుకోవడానికి మద్రాస్‌ వచ్చాను. సినిమా రచయితగా నేను పైకి వస్తే మంచిదే! అలా కాకపోతే… నన్ను చూసి ‘తను విఫలం అవుతాడని ముందే ఊహించాను’ అని పెదవి విరిచేవాళ్లు చాలామందే ఉంటారు. కాబట్టి మా అమ్మపేరు చంద్రావతి, ఇంకొకరి పేరు భువనేశ్వరి… ఆ రెండు పేర్లూ కలిపి భువనచంద్రగా మారాను. అదృష్టవశాత్తు, పదిహేను రోజుల్లోనే అవకాశం దొరికింది. నా మొదటి అవకాశం ఇచ్చింది బాపినీడు.

ఓ రచయితగా నాకు ఎన్ని చాన్సులు వస్తాయో ఆ సమయంలో నాకు తెలియదు. కానీ నేను బతికేది ఒక్కసారి. ఉద్యోగం లేకపోతే నేను మెకానికల్‌ ఇంజినీరుని కాబట్టి చెట్టు కింద కూర్చుని రిపేర్లు చేసుకుంటాను. నేను సంపాదించుకునే రొట్టె నేను ప్రశాంతంగా తినగలగాలి. సంపాదన ఆనందం కలిగించాలి. అలా 34 ఏళ్ల నుంచి పాటలు రాస్తూనే ఉన్నాను. ఆ రిస్క్‌ తీసుకోకపోతే ఇంతమంది ప్రముఖులు నా పాటకు డ్యాన్స్ చేసేవాళ్లు కాదు కదా!

ఒకటే బతుకు… అది నీ ఇష్టం!

యూ లివ్‌ ఓన్లీ వన్స్. కోటీశ్వరుడిగానో, కూలివాడిగానో, గాయకుడిగానో, నటుడిగానో… ఎలా బతుకుతావో నీ ఇష్టం. నువ్వు చేసే పనిలో నువ్వు ఆనందపడాలి, సమాజం ఆనందపడాలి. అలా నాకు సినిమా రైటర్‌ ని కావాలనేది నా కోరిక. అలా కాకపోయినా ఏదో ఒక రకంగా సినిమాల్లో ఉండాలి అనేది కోరిక. ఆ పట్టుదలే గెలిపించింది. భగవద్గీతలో యుద్ధం ప్రారంభం అయినప్పుడు… యుద్దాయ కృతనిశ్చయః అని కృష్ణుడు అన్నట్టు పట్టుదలతో ఉండాలి. మీ గమ్యాన్ని వదిలిపెట్టకుండా పట్టుకుంటే కచ్చితంగా విజయం సాధిస్తారు. యుద్ధం అంటే గెలవడం మాత్రమే కాదు.. ఎదుర్కోవడం.

అమ్మ మీద రాయను!

నా జన్మకు మూలకారణం అయిన అమ్మ గురించి ‘నువ్వు గొప్పదానివి’ అంటూ ఎన్ని మాటలు చెప్పినా నిష్ప్రయోజనం కదా. అమ్మ అన్నా మాట తల్చుకుంటేనే కళ్ల వెంబడి నీళ్లు రావాలి. తల్లిదండ్రులు అంటే మనకు ఉండాల్సింది భక్తి, భయం కాదు ప్రేమ. దేవుడి కంటే లక్ష రెట్లు ఎక్కువైన ఆరాధన. అమ్మతనం మాటలకు, భాషకు అందదు. మా అమ్మ ఎన్నో కీర్తనలు, దేశభక్తి గీతాలు పాడేది. ఆమె నాకు వందల కథలు అద్భుతంగా చెప్పబట్టే, భువనచంద్ర అనే మూర్ఖుడి బుర్రలో కాస్త జ్ఞానం వెలిగించింది. ఇక ‘సుఖపడటం ఎవరూ నేర్పనక్కర్లేదు. నా దగ్గర నువ్వు కష్టపడటం నేర్చుకో. అదే రేపు నీకు సుఖం అవుతుంది’ అని చెప్పినవాడు మా నాన్న.

మా ఊరు

చింతలపూడి ఓ చల్లటి ఊరు. నాలుగు దిక్కులా నాలుగు చెరువులు. మా ఊరి వాళ్లకు రేపటి కోసం కోట్లు కూడబెట్టాలనే తాపత్రయం లేదు. మా ఊరి అనుబంధం నిలుపుకోవడం కోసమే అక్కడి నుంచే పెన్షన్‌ తీసుకుంటున్నాను. ఆ గాలి, ఆ నీరు తగులుతుంటే మళ్లీ అమ్మ ఒడిలో పడుకున్నట్టు… తన పొత్తిళ్లలో ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది.

వాళ్లు!

భారతీయ వేదాంతం అంటే దేవుడు, ఉపనిషత్తులు, ఇతిహాసాలు మాత్రమే కాదు… ఈ సృష్టిలో ప్రతి జీవికీ సంబంధించిన విజ్ఞానం. హిమాలయాల నుంచి ఎడారుల వరకు నేను కలిసిన ఎందరో మహానుభావుల నుంచి తెలుసుకున్న విషయం ఇది. దీన్ని క్రోడీకరించే ‘వాళ్లు’ అనే పుస్తకం రాశాను. మీకు 70 ఏళ్లు వస్తే… లక్షల కోట్ల రూపాయలు ఇచ్చినా వెనక్కి వెళ్లలేరు. ఈ విశ్వం మొత్తాన్నీ రాసిచ్చినా.. పోయిన ప్రాణం వెనక్కి రాదు. అంటే బతికుండే ప్రతి క్షణం ఈ విశ్వానికంటే గొప్పది. నీ జీవితపు విలువను గుర్తించాల్సింది నువ్వు. నిన్ను నువ్వు గౌవించుకున్నప్పుడు, నిన్ను ప్రేమించుకున్నప్పుడు నీకు వాటి విలువ తెలుస్తుంది. హిమాలయాలు నీ దగ్గర ఉంటే గులకరాళ్లను చూసి ముచ్చటపడితే నీ అంత మూర్ఖుడు ఎవరూ ఉండరు. 

వేటూరి అంటే ఇష్టం!

సంక్లిష్టమైన జీవితాన్ని సరళంగా చూపిన గొప్ప రచయితలు ఎంతోమంది ఉన్నారు. వాళ్లతో పోల్చుకుంటే నా తరం వారు పాద రేణువులకే రేణువులతో సమానం. అదృష్టవశాత్తు అలాంటి ఒకరిలో వేటూరి గారితో కలిసి ప్రయాణం చేసే అవకాశం వచ్చింది. పండితపామరులకు ఇద్దరికీ నచ్చేలా… ఎక్కడ అల్లరి చేయాలో అక్కడ అల్లరి, ఎక్కడ బోద చేయాలో… అక్కడ బోధ చేసే ఆయన ప్రతిభ అంటే నాకు ఆరాధన.

– ఓటమిని చాలా తేలికగా చూడాలి. ఓడినవాడు సంతోషంగా రంకెలెయ్యాలి. గెలిచేందుకు మరో అవకాశం మిగిలే ఉందని గుర్తుచేస్తుంది. ఓటమి.

– భయం అంటే సంస్కృతంలో సెక్యూరిటీ అని అర్థం. ఆహార, నిద్ర, భయ, మైధునాలు ప్రతి జీవికీ ఉంటాయి. అది సహజ లక్షణం. దాన్ని గెలవడానికి సంకల్పం, ధైర్యం ఉండాలి. ఆ ఒక్కటీ మీ దగ్గర ఉంటే ప్రతి ఒక్కటీ మీ దగ్గరకు వస్తుంది. జీవితం అనే పోరాటంలో ప్రతి ఒక్కరూ సైనికులే!

– ఒక మగవాడు నిర్లిప్తుడు… ఆకాశం. స్త్రీ జీవం… ప్రకృతి. ప్రకృతికి రుతువులున్నాయి, మార్పులున్నాయి. కాబట్టి నేనే కాదు, ఎవరైనా స్త్రీల నుంచే ఎక్కువ నేర్చుకోగలరు.

పోరాడితే మార్పు సాధ్యమే – స్ఫూర్తి కొలిపాక

సైన్యం కోసం ఎన్నికయ్యా. కానీ.. 

నేను పుట్టిపెరిగింది అంతా సికింద్రాబాద్‌ లోనే. ఇంజినీరింగ్‌ పూర్తి కాగానే టెక్ మహీంద్రాలో ఉద్యోగం వచ్చింది. అసలు నాకు ఆర్మీలోకి వెళ్లాలని చాలా ఉత్సాహంగా ఉండేది. ఎస్‌.ఎస్‌.బీకి సెలక్ట్‌ అయ్యాను కూడా. అన్ని పరీక్షల్లో నెగ్గాను. కానీ మెడికల్‌ టెస్టులో చిన్న సమస్య వచ్చింది. మడమల సమస్య కారణంగా నన్ను రిజెక్ట్ చేశారు. వాస్తవానికి అది అసలు సమస్య కానే కాదు. కానీ ఈ నిబంధనలు అన్నీ 200 ఏళ్ల క్రితం పెట్టినవి. ఇప్పటి వరకూ వాటిని సమీక్షించలేదు.

మేక్‌ ఎ ఢిఫరెన్స్.. నా జీవితాన్ని మార్చేసింది.. 

సాఫ్ట్‌ వేర్ కంపెనీలో పని చేసేటప్పుడే మేక్‌ ఎ డిఫరెన్స్ అనే స్వచ్ఛంద సంస్థలో చేరాను. వారాంతాల్లో ఆ సంస్థ కోసం పని చేసేదాన్ని. ఆ సంస్థ స్వరూపం పనితీరు తెలుసుకున్నా. అప్పుడే అనాథ పిల్లలు పడుతున్న ఇబ్బందుల గురించి తెలుసుకున్నా. అప్పుడు ఆ చిన్నారుల కోసం డ్రీమ్ క్యాంప్ అని ఓ కార్యక్రమం నిర్వహించాం. దాని కోసం పిల్లలను ఓ మూడు రోజుల పాటు ఏదైనా రిసార్ట్‌లో ఉంచి అనేక అంశాలు నేర్పేవాళ్లం. అలా ఆ డ్రీమ్ క్యాంప్ కార్యక్రమం నిర్వహిస్తున్నప్పుడు నాలో ఉన్న మేనేజ్‌మెంట్‌ స్కిల్స్ ఏంటో నాకు తెలిశాయి. 300 మంది వాలంటీర్లను సమన్వయం చేసేదాన్ని. ఆ సంస్థ కోసం నేను చాలా నిధులు సేకరించాను. మా సంస్థలోని ఉద్యోగుల నుంచి కూడా చాలా మందిని ఒప్పించి నిధులు సేకరించాను. 

అమ్మ పాఠం.. నాకు మలుపు..

మా అమ్మ గురించి చెప్పాలి. ఆమె 50 ఏళ్ల వయస్సులో మళ్లీ చదువు ప్రారంభించింది. ఆమెకు చదువంటే చాలా ఇష్టం. కానీ పెళ్లి ఇతర బాధ్యతల వల్ల అమ్మ ఎక్కువగా చదువుకోలేకపోయారు. అందుకే 50 ఏళ్ల వయస్సులో మళ్లీ చదువు ప్రారంభించారు. ఇప్పుడు అమ్మ పీ.హెచ్‌.డీ కూడా చేయాలని ప్రయత్నిస్తున్నారు. నేను అమ్మ పుస్తకాల్లో ముంబయిలో ఉన్న టాటా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ సోషల్ సైన్సెస్‌ గురించి తెలుసుకున్నా. ఈ సంస్థను 1936 లోనే అంటే స్వాతంత్ర్యానికి ముందే ఏర్పాటు చేశారు. చాలా మంచి ట్రాక్ రికార్డు ఉన్న సంస్థ. ఇదే నాకు సరైన వేదిక అనిపించింది. అలా ఆ సంస్థలో చేరాను.

టాటా సంస్థ నేర్పిన పాఠాలు..

టాటా సంస్థలో సోషల్ వర్క్‌ లోని లైవ్లీ హుడ్ – సోషల్ ఎంట్రపెన్యుయర్‌షిప్‌ అనే సబ్జక్ట్ తీసుకున్నాను. అక్కడ నేను చాలా నేర్చుకున్నాను. మొదటి సంవత్సరం అంతా ఫీల్డ్ వర్క్‌ తోనే సరిపోయింది. మహారాష్ట్ర రాయగఢ్‌ జిల్లాలోని ఓ గిరిజన పల్లెలోనే గడిపాం. అక్కడి సమస్యలను అధ్యయనం చేశాం. వారంలో రెండు రోజులు పూర్తిగా ఆ గ్రామంలోనే గడిపేవాళ్లం. అక్కడ వర్షాలు బాగా పడుతున్నా, నీరు నిల్వ చేసుకునే సదుపాయాలు లేవు. ఆ గిరిజనులకు భూములు లేవు, ఉండటానికి సరైన ఇళ్లు లేవు, సరైన టాయ్‌లెట్స్ ఉండేవి కాదు…  సరైన నీటి సౌకర్యం లేక జనం ముంబయికి వలసపోతుండే వాళ్లు. ఓ ఏడాది పాటు అక్కడే ఉండి వాళ్ల సమస్యలు అధ్యయనం చేశాం. అప్పుడు వాళ్లను భాగస్వామ్యం చేసి వాళ్ల సమస్యలకు పరిష్కారాలు చూపించాం.

టిస్‌.. సమస్యలపై నా దృక్పథం మార్చేసింది..

సోషల్ వర్క్‌ అధ్యయనంలో చాలా అంశాలపై అధ్యయనం చేశాం. పెళ్లిళ్లు, కులాలు… ఇలా అనేక అంశాలపై అధ్యయనం చేశాం. ప్రత్యేకించి పెళ్లిళ్ల గురించి చాలా ఆసక్తికరమైన అంశాలు తెలుసుకున్నాం. మనం సాధారణంగా పెళ్లి అంటే ఓ అమ్మాయి, ఓ అబ్బాయి కలిసి జీవించడమే అనుకుంటాం. కానీ ఇంత కంటే భిన్నంగా, మన దేశంలోనే అనేక జాతుల్లో అనేక ఆచారాలు ఉన్నాయి. ఒక ఆచారంలో అమ్మాయిని, ఓ అబ్బాయికి కాకుండా ఓ ఇంటికి ఇచ్చి పెళ్లి చేస్తారు. అంటే ఆ ఇంట్లో ఉన్న అబ్బాయిలందరికీ ఆమే భార్య. బహుశా అమ్మాయిల కొరతతో ఈ ఆచారం వచ్చి ఉంటుంది. ఇలాంటి చాలా తెగల గురించి తెలుసుకున్నాను. చైనాలోని ఓ ద్వీపంలో కేవలం మహిళలే ఉంటారు. పురుషులకు స్థానం లేదు. మనం చూసే ప్రపంచమే కాదు. ఇంకా చాలా ప్రపంచం ఉందని తెలుసుకున్నా. రెండో ఏడాది ఒడిశాలోని మరో గిరిజన తెగ గురించి అధ్యయనం చేశాం. మహారాష్ట్రలోని తెగకూ ఇక్కడి తెగకూ చాలా తేడా ఉంది. ఇక్కడి వాళ్లకు భూములు ఉన్నాయి. డబ్బు ఉంది. అధికారం కూడా ఉంది. అందుకే గిరిజనులు అనగానే ఓ అభిప్రాయానికి వచ్చేయకూడదు. ఈ విషయం నాకు ఒడిశా గిరిజనులను చూశాక తెలిసింది.

ఎంపీసీ, బైపీసీ… ఇంకేమీ చదువులు లేవా?

మీకు ఏం నచ్చుతుందో అదే చదవండి. టెంత్‌ తర్వాత ఓ ఏడాది పాటు మీకు ఏం నచ్చుతుందో ఎక్స్‌ప్లోర్ చేయండి. అప్పుడు నచ్చిన చదువు చదవండి. నేను చాలామందికి ఇదే చెప్పేదాన్ని. మీరు చదివేదానిపై మీకు ఆసక్తి లేకుండా ఎలా చదువుతారు? మన దగ్గర చదువు అంటే ఎంపీసీ లేదా బైపీసీ! ఇప్పుడు కాస్త కామర్స్ చదువుతున్నారు. మనకు ఇవి తప్ప వేరే చదువుల గురించి తెలియదు. పట్టించుకోం కూడా.

అమ్మతో చాలా చర్చించేవాళ్లం

మా అమ్మతో మేం చాలా సంభాషించేవాళ్లం. అమ్మతో అన్నీ షేర్‌ చేసుకునేవాళ్లం. ఇప్పుడు కూడా అనేక అంశాలు మేం అమ్మతో చర్చిస్తాం. ఎంతో భిన్నాభిప్రాయాలు కూడా మాట్లాడుకునేవాళ్లం. ఇలాంటి చర్చల ప్రతి ఇంట్లో జరగాలి. పిల్లల అభిప్రాయాలు తల్లిదండ్రులతో పంచుకోవాలి. మేం మా అమ్మతో పెళ్లి గురించి, ఇల్లరికం గురించి, లింగ సమస్యల గురించి, నా అనుబంధాల గురించి… ఇలా ఎన్నో మాట్లాడుకుంటాం. నేను చెప్పింది మీరు వినాలి అనే ధోరణి తల్లిదండ్రుల్లో ఉండకూడదు. మన పిల్లలు కూడా అదే నేర్చుకుంటారు. భిన్నాభిప్రాయాలను గౌరవించాలి.  ఈ మార్పు పిల్లలు, తల్లిదండ్రులు ఇరువైపుల నుంచి ఉండాలి.

వరకట్నం మనం విస్మరిస్తున్న పెద్ద సమస్య!

ఇన్నేళ్లయినా మనం ఇంకా వరకట్నం సమస్యను రూపుమాపలేకపోయాం. మనం దాన్ని ఆమోదించేసే పరిస్థితి వచ్చింది. ఈ మధ్య హైదరాబాద్‌లో లుఫ్తాన్సా సంస్థలో పనిచేసే ఎయిర్‌ హోస్టన్‌ కూడా వరకట్నం వేధింపులతో మేడ మీద నుంచి దూకి చనిపోయింది. ఎంత దారుణం! ఇప్పటికీ మన స్నేహితులు, స్నేహితురాళ్లు కట్నాలు ఇచ్చిపుచ్చుకునే పెళ్లిళ్లు చేసుకుంటున్నారు. నేను చాలామంది అబ్బాయిలను అడిగాను… మీరు కట్నం తీసుకుంటారా అని! వాళ్లు తీసుకుంటామనే అంటున్నారు. అలా తీసుకోకపోతే, ఏదో లోపం ఉందనుకుంటారు అనే పరిస్థితి సమాజంలో ఉంది. అంతే  కాదు. అబ్బాయిలే తల్లిదండ్రులను చూసుకోవాలి. ఎందుకు ఇలా? ఈ అంశాలపై సమాజంలో చర్చ జరగాలి. అందుకే నేను నో డౌరీ డే అంటూ ఓ ప్రచార కార్యక్రమం ప్రారంభించాను.

తెలంగాణ మహిళాకమిషన్‌ కోసం పోరాడా..

వరకట్నానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్నప్పుడే నో డౌరీ డే గురించి ప్రచారం చేశా. అప్పుడే మహిళా కమిషన్ గురించి తెలుసుకున్నా. ఇది రాష్ట్రానికి సంబంధించిన కమీషన్. ఈ కమిషన్‌కు చాలా అధికారాలు ఉంటాయి. కొన్ని కోర్టు అధికారాలు కూడా ఉంటాయి. అయితే తెలంగాణలో అసలు ఈ కమిషన్‌ పేరుకే ఉండేది. ఆ కమిషన్ ను సంప్రదించాలని ప్రయత్నిస్తే, అసలు  మహిళా కమిషన్‌ కు కొంత కాలంపాటు ఛైర్మన్‌ లేరు, సభ్యులూ లేరని తెలిసింది.  ఇది నా దృష్టికి వచ్చినప్పుడు చాలా ఆశ్చర్యం అనిపించింది. అందుకే ఆ ఇష్యూ మీద చాలా పోరాటం చేశాం. విజ్ఞప్తులు ఇచ్చాం. గవర్నర్, రాష్ట్రపతి వంటి వారికి లేఖలు రాశాం. సోషల్ మీడియాలో క్యాంపెయిన్ నడిపాం. చివరకు కోర్టును కూడా ఆశ్రయించాం. కోర్టు ఆదేశాలతోనే చివరకు తెలంగాణలో మళ్లీ మహిళా కమిషన్‌కు ఛైర్మన్, సభ్యులను నియమించారు. 

అందుకే అవాజ్‌ తెలంగాణ స్థాపించా..

మహిళా కమిషన్‌ గురించి పోరాడుతున్నప్పడే మాకు అనేక సమస్యలపై అవగాహన వచ్చింది. చాలా సమస్యలపై ఇంకా పోరాటం సాగించాలని అర్థమైంది. చాలా మంది మేమూ పోరాడతామని ముందుకు వచ్చేవారు. అందుకే ఆవాజ్ తెలంగాణ అనే సంస్థను స్థాపించాం. తెలంగాణలో మహిళా సమస్యలపై దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు లేవు. అనేక సమస్యలపై వాలంటీర్లను ఏర్పాటు చేసి, అధ్యయనం చేస్తున్నాం. మహిళా సంక్షేమం గురించి అనేక చట్టాలు ఉన్నాయి. కానీ వాటిని ఎవరూ పట్టించుకోవడం లేదు. ఈ చట్టాల అమలు కోసం పోరాడుతున్నాం. కోర్టుల్లో కేసులు వేస్తున్నాం. సమస్యలపై ప్రచారం చేస్తున్నాం.

లింగ వివక్ష గురించి తెలుసుకోవాలి

లింగ వివక్ష అంటే కేవలం ఆడ, మగ మాత్రమే కాదు! గేస్, లెస్బియన్లు, బైసెక్సువల్స్, ట్రాన్స్‌జెండర్స్ ఉన్నారు. వారి గురించి తెలుసుకోవాలి. వారి సమస్యల గురించి ఆలోచించాలి. ఈ ఎల్జీబీటీ వాళ్ల సమస్యలు మరింత దారుణంగా ఉన్నాయి. అలాగే మహిళాసాధికారిత పెంచాలి. పెళ్లాలపై జోకులు మాన్పించాలి. ఇంకా సమాజంలో అనేక వర్గాల పరిస్థితి దారుణంగా ఉంది. వారి గురించి కూడా ఆలోచించాలి. ఈ సమాజం మారదు అనే మాటలు మానేయాలి. సమాజంలో మనమూ భాగమే అనే స్పృహ అందరిలోనూ రావాలి. దానికి మనం ప్రయత్నించాలి. పోరాడితే మార్పు సాధ్యమే అని గ్రహించాలి.

సవాళ్లను ఓడించే… సుందరి పిసుపాటి

ఇదీ నేపధ్యం!

ఈ లోకంలో 1272 నుంచే న్యాయవాద వృత్తి ఉంది. కానీ 1847లో.. అంటే ఆరువందల ఏళ్ల తర్వాత మొట్టమొదటి మహిళా న్యాయవాదిగా మరీజా నిలదొక్కుకున్నారు. మన దేశంలో అయితే 1897లో కార్నేలియా సొరాబ్జీ ప్లీడరుగా రాగలిగారు. Legal practitioners Women Act 1923 వచ్చేవరకు మహిళలు న్యాయవాదాన్ని ప్రాక్టీస్‌ చేసేందుకు మార్గం సుగమం అయ్యింది. 1989లో ఫాతిమా బీబీ… సుప్రీం కోర్టు న్యాయమూర్తిగా ఎంపిక కావడం ఓ అరుదైన మజిలీ.

మా తాతగారు అనంతపురం గుత్తిలో న్యాయవాదిగా ఉండేవారు. ఆయనతో పాటు కోర్టుకు వెళ్తూ, ఆయన క్లయింట్లతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు గమనిస్తూ ఉండేవాళ్లం. మా నాన్నగారికి నన్ను కూడా న్యాయవాదిగా చేయాలని ఉండేది. దానికి తగ్గట్టుగానే నేను వాదించేందుకు, విభేదించేందుకు భయపడేదాన్ని కాదు. బెరుకులేకుండా మాట్లాడేదాన్ని కాబట్టి స్కూల్లో కూడా వక్తృత్వ పోటీల్లో నిలబడేదాన్ని.

ఎదురైన అవకాశం

ఇంటర్‌ తర్వాత ‘బెంగళూరులో నేషనల్‌ లా స్కూల్‌’లో ఐదేళ్లు న్యాయవాద కోర్సు చదివేందుకు అవకాశం వచ్చింది. ఆ తర్వాత విదేశీ పెట్టుబడులు, కార్పొరేట్‌ చట్టం లాంటి అరుదైన రంగంలోకి ప్రవేశించడం ఓ అదృష్టమే. దానికోసం న్యూయార్కులో కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయంలో అంతర్జాతీయ కార్పొరేట్‌ లా చదువుకున్నాను. అక్కడే న్యూయార్క్‌ బార్‌ లో సభ్యత్వం తీసుకుని…. 2,500 మంది న్యాయవాదులు ఉన్న ‘సిడ్లీ ఆస్టిన్‌ బ్రౌన్‌ అండ్‌ ఉడ్‌’ అనే ప్రతిష్టాత్మక సంస్థలో ఆరేండ్ల పాటు పనిచేశాను. అక్కడే కంపెనీల వ్యవహారాలకు సంబంధించి mergers, acquisitions, taxation… లాంటి రంగాల్లో అనుభవాన్ని సంపాదించుకున్నాను.

దేశానికి తిరిగి వచ్చిన సమయంలో… విదేశీ పెట్టుబడులు పెరుగుతున్నాయి. అందుకు నిపుణుల సలహాల కోసం ఎక్కడెక్కడికో వెళ్లాల్సి వచ్చేది. మాకు ప్రస్తుతం బెంగళూరు, హైదరాబాదుల్లో ఆఫీసులు ఉన్నాయి. ఈ రంగం ఇంకా ముందుకు వెళ్తుంది. ఇంకా వృద్ధి సాధిస్తుంది అనే నా అంచనా!

ఇష్టంలో కష్టం ఉండదు!

ఏ పని అయినా ఇష్టంతో, ఆసక్తితో, స్ఫూర్తితో, జిజ్ఞాసతో చేస్తే… అసలు అది పనే అనిపించదు. ఒత్తడీ తెలియదు. నేను అలా పని చేసే ప్రయత్నం చేస్తాను కాబట్టే… ఈ వృత్తి నాకు ఒత్తిడి అనిపించదు. ఇందుకు నా కుటుంబ సభ్యుల సహకారం కూడా ఎంతో ఉంది. ఒకవేళ ఎప్పుడన్నా ఒత్తిడిగా అనిపిస్తే… దాన్ని హ్యాండిల్‌ చేయడం కూడా అలవాటు అయిపోయింది.

మేం చూసే కేసుల్లో కోట్ల రూపాయల లావాదేవీలు జరుగుతూ ఉంటాయి. పైగా రాత్రిబగళ్లు పనిచేయాల్సి వస్తుంది. వీటితో పాటు న్యాయస్థానంలో వాదనలకి సిద్ధం కావల్సి ఉంటుంది. ఇదంతా కూడా ఒత్తిడి కలిగించే వాతావరణమే! అందుకోసం వ్యాయామం, ధ్యానం, ప్రాణాయామం లాంటివి చేస్తుంటాను. సమయం దొరికినప్పుడు పని గురించి ఆలోచించడం మానేసి… కుటుంబంతో గడిపితే… ఉన్న ఒత్తిడి కాస్తా మాయమైపోతుంది. నాకు ఇద్దరు పిల్లలు. వాళ్లు చిన్నప్పుడు కూడా అమెరికాకి చదువుకోవడానికి వెళ్లినప్పుడు నా బాబుకు ఏడు నెలలు. వాళ్లు కూడా ఇప్పుడు న్యాయవాద వృత్తిలోకి వచ్చారు.

గుర్తింపు!

Forbes Legal Power జాబితాలో నా పేరు కూడా వచ్చింది. దీనికి కారణం ఒకటే. మనం చేసే కృషి, లక్ష్యసాధన, క్రమశిక్షణ… కష్టపడితే విజయం తథ్యమని తెలుసుకున్నాను. చల్లాపూర్ణయ్య, జి.కె.మూర్తి, జస్టిస్‌ పర్వతరావు… లాంటి పెద్దలని గమనిస్తూ వారిలో వృత్తి పట్ల నిబద్ధత, నిజాయితీ, నమ్మకం, ఏకాగ్రతతో పని చేయడం నేర్చుకున్నాను.

మనసు నిబ్బరంగా!

వైద్యుల లాగా న్యాయవాదులు కూడా ఇతరుల సమస్యలు పరిష్కరించాల్సి ఉంటుంది. సమస్యలు ఉంటేనే కదా లాయర్ల దగ్గరకు వెళ్లేది. కానీ అవి మన మనసును తాకకూడదు. మనం చెప్పాల్సిన సలహా చెప్పడం, వాళ్లకు సరైన దారి చూపించడం. న్యాయవాదులుగా మన బాధ్యతను పూర్తి స్థాయిలో నిర్వహించాలి. అంతకుమించి చేయగలిగిందేమీ లేదు! ఆ డిటాచ్‌ మెంట్‌ మా సీనియర్ల నుంచీ అలవడింది.

వ్యక్తిగతంగా

– ఎన్ని కేసులలో వాదించినా… ప్రజలకు మేలు చేసే సమస్యల కోసం ‘ప్రజా ప్రయోజన కేసులు (PIL)’ వాదించినప్పుడు చాలా తృప్తిగా ఉంటుంది.

– నేను హైదరాబాద్‌ TiE లో కూడా భాగస్వామిగా ఉన్నాను. స్టార్టప్‌ సంస్థలు, కొత్తగా వ్యాపారాలు పెట్టుకునేవాళ్లు మార్గదర్శకత్వం కోసం అందులో చేరతారు. చట్టబద్ధంగా వారికి ఎలాంటి సమస్యలూ రాకుండా ఉండటానికి మేము సలహాలు ఇస్తాము.

– నేను సభ్యురాలిగా ఉన్న సీఈఓ క్లబ్‌ కూడా విజయవంతమైన వ్యాపారవేత్తల నుంచి ఎన్నో విషయాలు నేర్చుకునే అవకాశం ఇస్తుంది.

వ్యాపారం ఓ సామాజిక బాధ్యత

జీవితంలో కేవలం డబ్బు మాత్రమే ముఖ్యం కాదు. సమాజానికి మన వంతుగా ఏమన్నా చేయాలి అనే సిద్దాంతాలతోనే మా సీనియర్స్, పెద్దలు, మార్గదర్శకులు పెంచారు కాబట్టి ఇలాంటి సంస్థల్లో భాగస్వామిగా చేరాను. జీవితం ఒక సుదీర్ఘ ప్రయాణం కాబట్టి తాత్కాలిక లాభాల కోసం పొరపాట్లు చేయకూడదు. రుణాల ఎగవేత, చట్టాల అతిక్రమణ లాంటి తప్పులు చేయకూడదు. మన మీదే ఆధారపడి ఎన్నో కుటుంబాలు, చిన్న వ్యాపారులు ఉంటారు. కాబట్టి… వ్యాపారాన్ని ఓ సామాజిక బాధ్యతగా భావించాల్సి ఉంటుంది.

మార్పు సాధ్యమే!

మగవారితో పోలిస్తే… మహిళలు ఈ వృత్తిలో తక్కువే కానీ, ఇప్పుడిప్పుడే ఈ పరిస్థితిలో మార్పు వస్తోంది. అయినా మిగతా దేశాలతో పోలిస్తే మన దగ్గర కేవలం పది శాతం మాత్రమే. కాబట్టి మహిళలు ఇంకా ఈ రంగంలోకి ప్రోత్సహించాలి. నేను చిన్నప్పుడు ఇంటర్‌లో టాప్ వచ్చినప్పుడు… జస్టిస్‌ అమరేశ్వరిగారి చేతుల మీదుగా బహుమతి అందుకోవడం ఓ గొప్ప ప్రోత్సాహం. అలాగే…. ఈ రంగంలో రాణిస్తున్నవారి నుంచి ఇప్పటి యువతులకు ప్రేరణగా నిలుస్తుందని ఆశిస్తున్నాను.

మహిళలు ఇంటాబయటా ఎన్నో సవాళ్లను ఎదుర్కొంటారు. చాలామందికి సోపర్ట్‌ ఉండకపోవచ్చు. కానీ ఎలాంటి అడ్డంకులు, సవాళ్లు వచ్చినా… వాటిని ధైర్యంగా ఎదుర్కోగలగాలి. ఇంట్లో వాళ్లతో మాట్లాడి… ‘నేను ఇలా ఉంటేనే ఆనందంగా ఉంటాను. ఇంట్లోనే ఉండిపోతే సంపూర్ణమైన వ్యక్తిగా ఉండలేను’ అని చెప్పగలగాలి.

కొన్నేళ్ల క్రితం… చాలామంది యువత సాప్ట్‌ వేర్‌, వైద్యం దిశగా వెళ్లేవారు. నేను చదివేటప్పుడు కూడా వేలాది మందిలో ఒకరు మాత్రం ఇటు వైపు వచ్చేవారు. కానీ ఇదంతా 20-30 ఏళ్ల నాటి సంగతి. కొన్నాళ్లుగా ఈ తీరు మారుతోంది. చట్టపరమైన సేవలకు డిమాండ్‌ పెరిగింది. అందుకు అనుగుణంగా కళాశాలలు కూడా పెరుగుతున్నాయి. న్యాయంలో ఆర్థికం అనేది మంచి రంగం. న్యాయరంగంలో వస్తున్న సంస్కరణలు కూడా ప్రోత్సాహకరంగా ఉన్నాయి. న్యాయవిద్యలోనూ నాణ్యత పెరిగింది.